369 işleminin sonucunun ait olduğu en dar sayı kümesi nedir?
7. Sınıf Matematik
1. Dönem 1. Yazılı · Senaryo 1
MEB ortak yazılı yaklaşımına uygun 7 açık uçlu soru, 56 ek cevap kontrollü alıştırma ve zengin çözümlü örneklerle hazırlanmış konu tekrar çalışması.
Kaynak: Millî Eğitim Bakanlığı 7. Sınıf Matematik Ders Kitabı, 1. Kitap (2026), 1. Tema · Sayılar ve Nicelikler (1), özellikle s. 17–112. Örnekler ve yazılı soruları özgün olarak hazırlanmıştır.
1. Doğal, Tam ve Rasyonel Sayıları Yorumlama
Günlük hayatta bazı durumları sıfırın üstü / altı, gelir / borç ya da tam / kesirli ifadeleriyle anlatırız. Bu durumları doğru sayılarla modellemek, sayı kümelerini anlamanın ilk adımıdır.
Doğal sayılar (N)
0, 1, 2, 3, …
Nesneleri sayma ve miktar belirtmede kullanılır.
Tam sayılar (Z)
…, −3, −2, −1, 0, +1, …
Sıfırın altında ve üstünde yön ifade edilir.
Rasyonel sayılar (Q)
ab (a ve b birer tam sayı, b ≠ 0)
Her tam sayı, paydası 1 olan bir rasyonel sayıdır.
Bir öğrencinin kartında 18 TL borç varsa bakiye −18 TL ile ifade edilir. Sonra 25 TL yüklediğinde yeni bakiye −18 + 25 = +7 TL olur. Bu değerlerin her ikisi tam sayı ve rasyonel sayıdır.
123 = 4 olduğundan hem doğal hem tam hem de rasyonel sayıdır. −52 = −2,5 olduğundan tam sayı değildir; rasyonel sayıdır.
Birlikte Çözelim · Ek Örnekler
Bir hesabın bakiyesi 0 TL ise borç da alacak da yoktur. Matematikte 0 doğal, tam ve rasyonel sayı kümelerinin hepsindedir; pozitif ya da negatif değildir.
“(−24) ÷ (−6) negatif rasyoneldir.” deniyor. Önce işlem yapılır: (−24) ÷ (−6) = +4. Dolayısıyla sonuç doğal sayıdır. İşaretler tek tek değil, sonuç üzerinden değerlendirilir.
🧩 Sıra Sende • En dar sayı kümesini bul
123 sayısı için, içinde bulunduğu en dar sayı kümesini seç.
Sıra Sende · Bol Alıştırma
Bu bölümdeki 8 farklı alıştırmayı çöz. Kesirli yanıtlar için yatay kesir çizgileri gösterilir; cevap alanına 1/2 veya 0,5 yazabilirsin.
−124 sayısının ait olduğu en dar sayı kümesini belirle.
74 sayısının ait olduğu en dar sayı kümesi nedir?
−0,25 sayısı hangi en dar sayı kümesindedir?
0 sayısı hangi en dar sayı kümesindedir?
60 ifadesi bir rasyonel sayı belirtir mi?
Bir asansör zemin katın 5 kat altına inmiştir. Kat numarasını işaretli sayı ile yaz.
−8 °C ölçülen sıcaklık 11 °C yükseldi. Son sıcaklık kaç °C olur?
Gözlem istasyonundaki sayılar
Bir gözlem istasyonunda günlük verilerden bazıları şu şekilde kaydedilmiştir: hava sıcaklığı −3 °C, rüzgârın yönünü gösteren kod +6, ölçüm başlangıcı 0 ve bir su örneğinin hacmi 34 litre.
a) Verilen sayılardan doğal sayı olanları yazınız.
b) Tam sayı olup doğal sayı olmayanı belirleyiniz.
c) Dört değerin de rasyonel sayı olup olmadığını gerekçesiyle açıklayınız.
a) +6 ve 0 doğal sayıdır.
b) −3 tam sayıdır fakat doğal sayı değildir.
c) Dört değer de rasyoneldir. Çünkü +6 = 61, −3 = −31, 0 = 01 ve 34 zaten paydası sıfır olmayan iki tam sayının oranı biçimindedir.
Dikkat: Bir sayı aynı anda birden çok sayı kümesine ait olabilir.
2. Rasyonel Sayıların Sonlu Ondalık Gösterimi
Her rasyonel sayı, payının paydasına bölünmesiyle ondalık gösterime dönüştürülür. Bölme işlemi bir yerde bitiyorsa buna sonlu ondalık gösterim denir.
−720 = −(7 ÷ 20) = −0,35. Önce işaretsiz bölme yapılır, sonra negatif işareti sonuca eklenir.
925 = 36100 = 0,36. Çünkü pay ve payda 4 ile genişletilebilir.
Birlikte Çözelim · Ek Örnekler
116 = 1 ÷ 16. Bölmeyi sürdürürsek 10 ÷ 16 = 0 (kalan 10), 100 ÷ 16 = 6 (kalan 4), 40 ÷ 16 = 2 (kalan 8), 80 ÷ 16 = 5 (kalan 0). Sonuç 0,0625.
−325 = −12100 = −0,12. 25’i 100 yapmak için payı ve paydayı 4 ile çarptık.
🧩 Sıra Sende • Kesri ondalık gösterime çevir
78 kesrinin ondalık gösterimini yaz. Virgül veya nokta kullanabilirsin.
Sıra Sende · Bol Alıştırma
Bu bölümdeki 8 farklı alıştırmayı çöz. Kesirli yanıtlar için yatay kesir çizgileri gösterilir; cevap alanına 1/2 veya 0,5 yazabilirsin.
18 kesrinin ondalık gösterimini yaz.
720 kesrinin ondalık gösterimini yaz.
−940 kesrinin ondalık gösterimini yaz.
1325 kesrinin ondalık gösterimini yaz.
516 sayısını bölme yöntemiyle ondalık gösterime çevir.
25 sayısı ondalık gösterimde kaçtır?
Bir ölçü kabı 0,42 L sıvı içeriyor. Bunu 21/50 ile ifade edilen ölçümle karşılaştır: Bu iki ölçüm eşit mi?
615 kesrinin ondalık gösterimi sonlu mudur?
Ölçüm sonucunun ondalık gösterimi
Bir fen deneyinde sıvının hacmi 38 L olarak ölçülüyor.
a) Payı paydaya bölme yöntemini kullanarak bu hacmi ondalık gösterim biçiminde yazınız.
b) Bölme işleminizin neden sona erdiğini açıklayınız.
a) 3 ÷ 8 işlemi yapılır:
3 ÷ 8 → 0,3 (kalan 6) → 0,37 (kalan 4) → 0,375 (kalan 0).
b) Kalan 0 olduğu için bölme biter. 38 kesrinin ondalık gösterimi sonludur. Ayrıca payda 8 = 2³ olduğundan 2 ve 5 dışında asal çarpanı yoktur.
3. Rasyonel Sayıların Devirli Ondalık Gösterimi
Pay ve paydanın bölünmesi sırasında sıfır olmayan bir kalan tekrar ediyorsa aynı basamaklar yinelenir. Böyle gösterimlere devirli ondalık gösterim denir. Bölme sonlu ya da devirli olabilir; her rasyonel sayının ondalık gösterimi vardır.
Sonlu örnek
34 = 0,75
Kalan sıfır olur.
Devirli örnek
23 = 0,6 = 0,6
Kalan tekrar eder.
615 = 25 = 0,4. İlk payda 15 içinde 3 çarpanı olsa da en sade hâlin paydası 5 olduğu için sayı sonlu ondalıktır.
−56 = −0,83. 5 ÷ 6 işleminde 50 ÷ 6 = 8 kalan 2, 20 ÷ 6 = 3 kalan 2 olduğundan 3 rakamı devreder.
Birlikte Çözelim · Ek Örnekler
211 = 0,18. 20 ÷ 11 = 1 (kalan 9), 90 ÷ 11 = 8 (kalan 2). İlk kalan 2 tekrar görüldüğü için 18 bloğu devreder.
512 = 0,416. Bölmede 50 ÷ 12 = 4 (kalan 2), 20 ÷ 12 = 1 (kalan 8), 80 ÷ 12 = 6 (kalan 8). Yalnız 6 tekrarlanır; 41 devretmez.
🧩 Sıra Sende • Sonlu mu, devirli mi?
712 kesrinin en sade hâline bakarak ondalık gösterimini sınıflandır.
Sıra Sende · Bol Alıştırma
Bu bölümdeki 8 farklı alıştırmayı çöz. Kesirli yanıtlar için yatay kesir çizgileri gösterilir; cevap alanına 1/2 veya 0,5 yazabilirsin.
23 = 0,6 gösteriminde devreden rakamı yaz.
56 = 0,83 gösteriminde yalnızca hangi rakam devreder?
712 = 0,583 gösterimindeki devreden rakam nedir?
211 = 0,18 gösteriminde devreden blok nedir?
615 en sade hâlinde sonlu mu, devirli mi?
415 = 0,26 gösteriminde devreden rakamı yaz.
−47 = −0,571428 gösteriminde devreden kaç basamak vardır?
1435 kesrinin ondalık gösterimi sonlu mu, devirli mi?
Devirli gösterimi bölmeyle bul
Bir sayının rasyonel gösterimi −76 olarak veriliyor.
a) Payı paydaya bölerek ondalık gösterimini yazınız ve devreden basamağı belirtiniz.
b) Bu sayının neden devirli ondalık gösterime sahip olduğunu açıklayınız.
a) Önce 7 ÷ 6 hesaplanır. Bölüm 1, kalan 1’dir. Ondalık kısımda 10 ÷ 6 = 1 kalan 4; 40 ÷ 6 = 6 kalan 4 işlemleri oluşur. Kalan 4 tekrar ettiği için 6 sonsuza kadar tekrar eder.
Sonuç: −1,1666… = −1,16.
b) −76 en sade hâlindedir. Paydasında 3 asal çarpanı bulunduğundan devirli ondalık gösterim verir.
4. Sayı Doğrusunda Karşılaştırma ve Sıralama
Sayı doğrusunda sağdaki sayı daha büyük, soldaki sayı daha küçüktür. Negatif sayılarda ise sıfırdan daha uzakta sola giden sayı daha küçüktür.
İşarete bak
Her negatif sayı, 0’dan ve her pozitif sayıdan küçüktür.
Uzaklığa bak
−1,5; −1,25’ten küçüktür. Çünkü sayı doğrusunda daha soldadır.
−32 = −1,5 ve −54 = −1,25. Dolayısıyla −32 < −54.
−1100 < 0 < 1100 çünkü sayı doğrusunda soldan sağa doğru sayılar büyür.
Birlikte Çözelim · Ek Örnekler
−98 = −1,125 ve −1,1 sayısını karşılaştıralım. −1,125 < −1,1; çünkü −1,125 sayı doğrusunda daha soldadır.
−120 = −0,05; dolayısıyla −0,05 < 0 < 0,05. Negatif bir sayı sıfıra çok yakın olsa da sıfırdan küçüktür.
🧩 Sıra Sende • Sayı doğrusu üzerinde hedefi bul
İşaretli noktanın değerini −54 olacak şekilde kaydır.
Sıra Sende · Bol Alıştırma
Bu bölümdeki 8 farklı alıştırmayı çöz. Kesirli yanıtlar için yatay kesir çizgileri gösterilir; cevap alanına 1/2 veya 0,5 yazabilirsin.
−74 □ −1,5 ifadesinde uygun karşılaştırma işaretini seç.
−58 □ −0,7 için uygun işareti seç.
13 □ 0,3 için uygun işareti seç.
−25 □ −0,4 için uygun işareti seç.
−910 □ −78 için uygun işareti seç.
0 □ −120 için uygun işareti seç.
−32 □ −1,4 için uygun işareti seç.
−12 □ −34 için uygun işareti seç.
Sayı doğrusunda sıralama
Dört farklı sıcaklık sensörü sırasıyla −32 °C, −54 °C, 14 °C ve 34 °C değerlerini göstermektedir.
a) Sıcaklıkları küçükten büyüğe sıralayınız.
b) İlk iki sıcaklığın sıralanmasını sayı doğrusu üzerinde gerekçelendiriniz.
a) −32 < −54 < 14 < 34.
b) −1,5; −1,25’ten solda bulunur. Bu yüzden −1,5 < −1,25. Pozitif sayılar ise her iki negatif sayıdan da büyüktür.
5. Farklı Gösterimlerdeki Rasyonel Sayıları Sıralama
İşaretleri aynı ve paydaları farklı olan rasyonel sayılar için payda eşitleme, ondalık gösterime çevirme ya da sayı doğrusu üzerinde konumlandırma kullanılabilir. İhtiyaca göre en kısa strateji seçilir.
35 = 1220, 1320 ile karşılaştırıldığında 12 < 13 olduğundan 35 < 1320.
47 > 49 çünkü paylar eşit ve pozitiftir; paydası daha küçük kesir daha büyüktür. Bu kuralı negatif kesirlere doğrudan taşımamaya dikkat et.
57 = 0,714285 olduğundan 0,70 < 0,714285 < 0,72. Devirli gösterimi sonlu bir sayı gibi yuvarlamadan karşılaştır.
Birlikte Çözelim · Ek Örnekler
−710 = −0,7 ve −23 = −0,6. Bu yüzden −0,7 < −0,6; daha negatif olan küçüktür.
23 = 0,6 sayısı 0,66 ile 0,67 arasındadır. İki basamakta eşit gibi görünse de devreden rakamlar karşılaştırmayı belirler.
🧩 Sıra Sende • A, B, C, D sıralaması
A = 34, B = 58, C = 0,7 ve D = 0,72. Küçükten büyüğe harfleri virgülle yaz.
Sıra Sende · Bol Alıştırma
Bu bölümdeki 8 farklı alıştırmayı çöz. Kesirli yanıtlar için yatay kesir çizgileri gösterilir; cevap alanına 1/2 veya 0,5 yazabilirsin.
23 □ 0,67 için uygun işareti seç.
58 □ 0,625 için uygun işareti seç.
0,7 □ 79 için uygun işareti seç.
34 □ 0,74 için uygun işareti seç.
−45 □ −0,75 için uygun işareti seç.
211 □ 0,18 için uygun işareti seç.
A = 34, B = 23, C = 0,7. Küçükten büyüğe harflerle sırala.
A = −0,2, B = −14, C = −0,1. Küçükten büyüğe harflerle sırala.
Dört sporcunun performansı
Bir antrenmandaki hedefi vurma oranları şöyle hesaplanmıştır:
| Öğrenci | Başarı oranı |
|---|---|
| Ela | 710 |
| Deniz | 57 |
| Arda | 0,72 |
| Zeynep | 34 |
a) Başarı oranlarını küçükten büyüğe sıralayınız.
b) Yalnızca kesirleri ondalık gösterime çevirerek sıralamayı nasıl yaptığınızı açıklayınız.
Ela: 710 = 0,70; Deniz: 57 = 0,714285; Arda: 0,72; Zeynep: 34 = 0,75.
Küçükten büyüğe: Ela < Deniz < Arda < Zeynep.
Karşılaştırmada ilk farklı ondalık basamak dikkate alınır. 0,714285 değeri 0,72’den küçüktür; 0,70’den ise büyüktür.
6. Rasyonel Sayılarla Toplama ve Çıkarma Problemleri
Deniz seviyesi, sıcaklık veya hesap bakiyesi gibi yön belirten durumlarda hareketler işaretli rasyonel sayılar ile modellenir. Toplama ve çıkarma yaparken eş payda ve işaret kuralları birlikte kullanılır.
Karta 1 12 TL yüklenip 34 TL harcandığında değişim 32 − 34 = 34 TL olur.
−23 − −16 = −23 + 16 = −46 + 16 = −36 = −12. Negatif sayının çıkarılması işareti değiştirir.
Birlikte Çözelim · Ek Örnekler
Hava sıcaklığı −34 °C iken 54 °C artarsa: −34 + 54 = 24 = 0,5 °C olur.
Bir şişede 2,5 L meyve suyu vardır. 34 L harcanırsa kalan miktar 2,5 − 0,75 = 1,75 L olur. Problemde kalan ifadesi çıkarma gerektirir.
🧩 Sıra Sende • Dalış sonrası konumu hesapla
Bir denizaltı −2,25 m konumundan 1,5 m yukarı, sonra 1,75 m aşağı gidiyor. Son konumu metre cinsinden yaz.
Sıra Sende · Bol Alıştırma
Bu bölümdeki 8 farklı alıştırmayı çöz. Kesirli yanıtlar için yatay kesir çizgileri gösterilir; cevap alanına 1/2 veya 0,5 yazabilirsin.
−1,25 + 0,75 işleminin sonucunu hesapla.
34 + 58 işleminin sonucunu bul.
−23 + 16 işleminin sonucunu yaz.
−14 − (−34) işleminin sonucunu bul.
Sıcaklık −1,5 °C iken 0,75 °C artıyor, sonra 0,25 °C azalıyor. Son sıcaklık kaç °C?
Bir hesap bakiyesi −2,75 TL. Hesaba 1,5 TL yatırılınca yeni bakiye kaç TL?
−38 + 78 işleminin sonucunu bul.
35 − 710 işleminin sonucunu bul.
Denizaltının son konumu
Bir su altı araştırma aracı başlangıçta deniz seviyesinin 2 14 m altındadır. Önce 32 m yukarı çıkıyor, ardından 1 34 m aşağı iniyor.
a) Hareketleri işaretli rasyonel sayılarla göstererek uygun bir işlem yazınız.
b) Son konumu deniz seviyesine göre bulunuz ve sonucunuzun anlamını açıklayınız.
a) Başlangıç −2 14 m; yukarı hareket +32 m; aşağı hareket −1 34 m.
b) −94 + 64 − 74 = −104 = −52 = −2,5 m.
Sonuç negatif olduğundan araç deniz seviyesinin 2,5 metre altında bulunmaktadır.
7. Rasyonel Sayılarla Çarpma, Bölme ve Çok Adımlı Problemler
Rasyonel sayılarla çarpma ve bölme, bir niceliğin kesir kadarını veya bir miktarın içinde kaç eş parça bulunduğunu belirlemede kullanılır. İşleme başlamadan önce hangi niceliğin istendiğini belirle.
Çarpma
34 × 25 = 620 = 310
Paylar ve paydalar çarpılır, sonuç sadeleştirilir.
Bölme
34 ÷ 38 = 34 × 83 = 2
Bölenin çarpmaya göre tersi alınır ve çarpılır.
Bir karenin 23 kadarı boyanmış, boyalı kısmın 34 kadarı tekrar boyanmıştır. Tüm karenin 23 × 34 = 612 = 12 kadarı ikinci boyayı almıştır.
1 12 litre meyve suyu 14 litrelik bardaklara eşit paylaştırılırsa 32 ÷ 14 = 32 × 41 = 6 bardak doldurulur.
Birlikte Çözelim · Ek Örnekler
34 L limonata, 18 L hacimli bardaklara konulacaksa: 34 ÷ 18 = 34 × 81 = 6 bardak.
2,5 m ip uzunluğunun 25 kadarı: 52 × 25 = 1 m. “Bir miktarın kesir kadarı” çarpmayla hesaplanır.
🧩 Sıra Sende • Kap sayısını bul
Toplam 3 34 L boya, hacmi 38 L olan kaplara aktarılıyor. Kaç kap tamamen dolar?
Sıra Sende · Bol Alıştırma
Bu bölümdeki 8 farklı alıştırmayı çöz. Kesirli yanıtlar için yatay kesir çizgileri gösterilir; cevap alanına 1/2 veya 0,5 yazabilirsin.
34 × 23 işlemini hesapla.
56 ÷ 512 işleminin sonucunu bul.
1,5 L limonata, 0,25 L hacimli bardaklara dolduruluyor. Kaç bardak dolar?
4 12 kg un, 34 kg'lık paketlere ayrılıyor. Kaç paket dolar?
25 × 34 işleminin sonucu nedir?
−34 × −23 işlemini hesapla.
−1,5 ÷ 34 işleminin sonucunu bul.
Bir atölyede 2,5 L boyaya 0,5 L boya ekleniyor. Karışım 38 L hacimli kaplara dolduruluyor. Kaç kap tamamen dolar?
Boyaların eş kaplara doldurulması
Bir sanat atölyesinde başlangıçta 2 12 L boya bulunmaktadır. Buna 1 14 L boya ekleniyor. Elde edilen boyanın tamamı, her biri 38 L alan özdeş kaplara doldurulacaktır.
a) Toplam boya hacmini bulunuz.
b) Kaç kap tamamen doldurulabilir? Uyguladığınız işlemlerin nedenini açıklayınız.
a) 2 12 + 1 14 = 52 + 54 = 104 + 54 = 154 = 3 34 L.
b) Kap sayısı = toplam hacim ÷ tek kabın hacmi:
154 ÷ 38 = 154 × 83 = 10
10 kap tamamen dolar. Kontrol: 10 × 38 = 308 = 154 L; miktar tam olarak yeterlidir.
Yazılı Öncesi Kritik Noktalar
Kontrol listesi
Son bir hatırlatma
Kesirlerin paydası 0 olamaz. Ondalık gösterimin sonlu mu devirli mi olduğuna karar verirken en sade kesre bak. Negatif sayılarda sıralama yönüne dikkat et. Bölmede ikinci kesri ters çevirip çarp. Gerçek yaşam problemlerinde sonuçla birlikte birimi mutlaka yaz.
Öneri: Çözümleri gizleyerek 7 açık uçlu soruyu tekrar çöz.
Bu çalışma MEB 7. Sınıf Matematik Ders Kitabı'ndaki öğretim yaklaşımı temel alınarak dersmatematik.net için özgün hazırlanmıştır; resmî MEB soru kitapçığı değildir.