Sınav stratejisi: Her bölümde önce kısa hatırlatmayı oku, sonra çözümlü örneği incele, etkileşimli aracı kullan ve en sonda “Sınav Tipi Soru”yu kendi cümlelerinle çöz. Açık uçlu sorularda işlem kadar gerekçe de önemlidir.
SORU YUVASI 1 • 1 SORU
Çarpanlar ve Katlar
Bir doğal sayının çarpanlarını, katlarını ve problem içindeki ilişkilerini yorumlama.
Çarpan Bir sayıyı kalansız bölen doğal sayıdır. 24'ün çarpanları: 1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 24.
Kat Bir doğal sayının 1, 2, 3, ... ile çarpılmasıyla elde edilir. 6'nın katları: 6, 12, 18, 24, ...
Eşit gruplar = çarpan ilişkisi
Bir miktarı eşit gruplara ayırabiliyorsak grup sayısı ve her gruptaki eleman sayısı çarpan çiftlerini verir.
24 = 1×24 = 2×12 = 3×8 = 4×6
Çözümlü Örnek 1
36 kitap eşit sayıda kitap bulunan raflara yerleştirilecek. Raf sayısı kaç farklı değer alabilir?
Raf sayısı 36'nın bir çarpanı olmalıdır. 36'nın çarpanları: 1, 2, 3, 4, 6, 9, 12, 18, 36. Bu nedenle raf sayısı 9 farklı değer alabilir.
Çözümlü Örnek 2
Bir sporcu her turda 8 puan kazanıyor. 40, 56 ve 72 puanın hangileri tam tur sonunda elde edilebilir?
8'in katlarını düşünürüz. 40 = 8×5, 56 = 8×7, 72 = 8×9. Üçü de 8'in katı olduğu için üçü de tam tur sonunda elde edilebilir.
Sınav Tipi Soru
Bir okul etkinliğinde 48 öğrenci, her grupta eşit sayıda öğrenci olacak şekilde gruplara ayrılacaktır. Grup sayısının 3'ten büyük, 10'dan küçük olması isteniyor. Kaç farklı grup sayısı seçilebilir? Seçeneklerinizi gerekçelendirin.
48'in çarpanları 1, 2, 3, 4, 6, 8, 12, 16, 24, 48'dir. 3'ten büyük ve 10'dan küçük olan çarpanlar 4, 6 ve 8dir. Dolayısıyla 3 farklı grup sayısı seçilebilir.
SORU YUVASI 2 • 1 SORU
Bölünebilme Kriterleri
2, 3, 4, 5, 6, 9 ve 10 ile tam bölünebilme kriterlerini yalnız ezberlemek değil, sayı üzerinde kullanabilmek gerekir.
2Son rakam çift
3Rakamlar toplamı 3'ün katı
4Son iki basamak 4'ün katı
5Son rakam 0 veya 5
6Hem 2'ye hem 3'e
9Rakamlar toplamı 9'un katı
10Son rakam 0
Çözümlü Örnek 1
47□ sayısı 6 ile tam bölünsün. □ yerine hangi rakam gelebilir?
6 için sayı hem 2'ye hem 3'e bölünmelidir. Son rakam çift olmalı: 0,2,4,6,8. Rakamlar toplamı 4+7+□ = 11+□ olmalı ve 3'ün katı olmalı. Uygun tek çift rakam 4tür. Sayı 474 olur.
Çözümlü Örnek 2
2 5 □ sayısı 9 ile tam bölünsün. □ kaçtır?
2+5+□ = 7+□, 9'un katı olmalıdır. 7+2=9 olduğundan □=2.
Eksik Rakam Avı
Soru işareti tek bir rakamı temsil eder. Örnek: 47?
Sınav Tipi Soru
Beş basamaklı 34A2B sayısı hem 5'e hem 9'a tam bölünebilmektedir. A ve B birer rakamdır. A+B toplamının alabileceği değerleri bulunuz ve nasıl düşündüğünüzü açıklayınız.
5'e bölünebilmesi için B=0 veya B=5. Rakamlar toplamı 3+4+A+2+B = 9+A+B olmalı ve 9'un katı olmalı. Bu nedenle A+B, 0 veya 9 olabilir (18 mümkün değildir çünkü A≤9, B≤5 ve uygun durumlar incelenir). • B=0 ise A=0 veya 9 → A+B = 0 veya 9. • B=5 ise A+5=9 → A=4 → A+B=9. Sonuç: A+B, 0 veya 9 olabilir.
SORU YUVASI 3 • 1 SORU
Asal Sayılar ve Asal Çarpanlar
İki farklı çarpanı olan sayılar
Bir doğal sayının sadece 1 ve kendisi olmak üzere iki farklı doğal sayı çarpanı varsa asal sayıdır. Bir sayının çarpanlarından asal olanlara ise asal çarpan denir.
Unutma: 1 asal değildir. 2 en küçük ve tek çift asal sayıdır.
28 Çarpanları: 1, 2, 4, 7, 14, 28 Asal çarpanları: 2 ve 7
45 Çarpanları: 1, 3, 5, 9, 15, 45 Asal çarpanları: 3 ve 5
Çözümlü Örnek
84 sayısının asal çarpanlarını bulunuz.
84 = 2×42 = 2×2×21 = 2×2×3×7. Bu çarpanlardan asal olan farklı sayılar 2, 3 ve 7dir.
Sınav Tipi Soru
Bir doğal sayının asal çarpanları yalnızca 2 ve 5'tir. Bu sayı 20'den büyük, 50'den küçüktür. Bu koşulları sağlayan doğal sayıları bulunuz.
Sayı yalnızca 2 ve 5 asal çarpanlarını içermeli ve ikisi de gerçekten asal çarpanı olmalı. 20–50 arasında bu özelliği sağlayan sayılar: 40 = 2×2×2×5 ve 50 sınırda olduğu için alınmaz. 20 de aralık dışında. Sonuç: 40.
SORU YUVASI 4 • 1 SORU
Ortak Kat ve Ortak Bölen
Tekrar eden olaylar → ortak kat
6 dakikada bir ve 8 dakikada bir gelen iki servis, 24. dakikada yeniden birlikte gelir.
Eşit parçalara ayırma → ortak bölen
18 cm ve 24 cm'lik şeritler artmadan eşit uzunlukta kesilecekse ortak bölenler düşünülür.
Çözümlü Örnek 1
12 dakikada bir çalan zil ile 18 dakikada bir çalan zil ilk kez kaç dakika sonra birlikte çalar?
12'nin katları: 12,24,36,...; 18'in katları:18,36,... İlk ortak kat 36dır.
Çözümlü Örnek 2
30 kırmızı ve 42 mavi boncuk, her pakette aynı sayıda ve tek renk boncuk olacak şekilde, hiç artmadan paketlenecek. Bir pakette en fazla kaç boncuk olabilir?
30 ve 42'nin ortak bölenleri 1,2,3,6'dır. En büyük uygun değer 6dır.
Sınav Tipi Soru
Bir parkurda A ışığı 8 saniyede bir, B ışığı 12 saniyede bir yanıyor. İki ışık saat 10.00.00'da birlikte yanmıştır. İlk 2 dakika içinde başlangıç anı dışında kaç kez daha birlikte yanarlar? Zamanları yazınız.
8 ve 12'nin ortak katları: 24,48,72,96,120,... İlk 2 dakika = 120 saniye. Başlangıç dışındaki birlikte yanma anları 24, 48, 72, 96 ve 120. saniyelerdir. Toplam 5 kez.
SORU YUVASI 5 • DENEYSEL OLASILIK • 1. BÖLÜM
Deneysel Olasılık: Sıklık ve Göreli Sıklık
Bir deney tekrarlandıkça sonuçları sayarız. Bir sonucun kaç kez gerçekleştiği sıklık, toplam deneme içindeki payı ise göreli sıklıktır.
Deneysel olasılık = olayın gerçekleşme sayısı ÷ toplam deney sayısı
Çözümlü Örnek
Bir para 40 kez atıldığında 23 kez yazı, 17 kez tura gelmiştir. Tura gelmesinin deneysel olasılığı nedir?
Tura sıklığı 17, toplam tekrar 40'tır. Deneysel olasılık 1740 = 0,425tir.
Para Deneyi Simülatörü
?
Yazı
0%
Tura
0%
Sınav Tipi Soru
Bir çark 60 kez çevrilmiştir. Mavi 18, yeşil 15, sarı 12 kez gelmiştir. Kalan sonuçlar kırmızıdır. a) Kırmızının sıklığını bulunuz. b) Her rengin deneysel olasılığını yazınız. c) En yüksek deneysel olasılığa sahip rengi belirtiniz.
Kırmızı sıklığı = 60−(18+15+12)=15. Mavi:1860=310; Yeşil:1560=14; Sarı:1260=15; Kırmızı:1560=14. En büyük değer 310 olduğu için mavi en yüksektir.
SORU YUVASI 6 • DENEYSEL OLASILIK • 2. BÖLÜM
Deney Sayısı Arttıkça Ne Olur?
Deneysel olasılık tek bir denemenin sonucu değildir. Tekrar sayısı arttıkça elde edilen göreli sıklıkları karşılaştırmak ve yorumlamak önemlidir.
10 atış 6 yazı → 610 = 0,60
50 atış 27 yazı → 2750 = 0,54
200 atış 102 yazı → 102200 = 0,51
Yorum: Tekrar sayısı arttığında göreli sıklıklar daha kararlı bir görünüm kazanabilir. Ancak deneysel olasılık, yapılan deneyin verisine dayanır.
Çözümlü Örnek
Bir torbadan geri koyarak top çekme deneyinde kırmızı top 80 denemenin 20'sinde gelmiştir. Aynı oran 200 denemede sürerse yaklaşık kaç kırmızı sonuç beklenir?
Deneysel oran 2080 = 14'tür. 200×14 = 50. Bu, aynı oran sürerse beklenen yaklaşık değerdir.
Eksik Sıklık Tablosu
Sınav Tipi Soru
Bir deneyde A olayının deneysel olasılığı 13'tür. Deneyin toplam tekrar sayısı 60'tan fazla, 100'den azdır ve A olayının sıklığı tam sayıdır. Toplam tekrar sayısının alabileceği değerlerden beş tanesini yazınız ve gerekçelendirin.
A sıklığı = toplam tekrar × 13 olduğundan toplam tekrar sayısı 3'ün katı olmalıdır. 60'tan büyük, 100'den küçük örnekler: 63, 66, 69, 72, 75. Bunların her biri uygundur; başka uygun değerler de vardır.
SORU YUVASI 7 • 1 SORU
Ondalık Gösterimleri Çözümleme
Ondalık gösterimde her rakamın değeri bulunduğu basamağa göre değişir. Ondalık kısım, paydası 10, 100 ve 1000 olan kesirlerle ifade edilebilir.
Onlar110
Birler22
Onda birler4410
Yüzde birler66100
Binde birler771000
Sayı12,467çözümleme
12,467 = 10 + 2 + 410 + 6100 + 71000
Çözümlü Örnek 1
5,308 sayısını basamak değerlerine ayırınız.
5,308 = 5 + 310 + 0100 + 81000. Sıfır yüzde birler basamağındadır ve basamak değeri 0'dır.
Onlar 2, birler 7, onda birler 4, yüzde birler 0, binde birler 9 olur. Sayı 27,409dur.
Ondalık Çözümleyici
Sınav Tipi Soru
Bir ölçüm cihazı 23,405 değerini gösteriyor. a) 4 ve 5 rakamlarının basamak adlarını ve basamak değerlerini yazınız. b) Sayıyı tam kısım ve paydası 10, 100, 1000 olan kesirlerin toplamı biçiminde çözümleyiniz. c) Yüzde birler basamağındaki 0'ın neden yazılması gerektiğini açıklayınız.
4, onda birler basamağındadır; basamak değeri 410 = 0,4. 5, binde birler basamağındadır; basamak değeri 51000 = 0,005. 23,405 = 20 + 3 + 410 + 0100 + 51000. 0, yüzde birler basamağının boş olmadığını; o basamakta değer bulunmadığını ve 5'in binde birlerde olduğunu gösterir. 23,45 yazılsaydı 5 yüzde birler basamağına geçmiş olurdu.
TAM PROVA • 7 SORU
Türkiye Geneli Ortak Yazılı Provası
00:00
Çözümlere bakmadan tamamla. Bitirdikten sonra her soruda kendi yanıtını örnek çözümle karşılaştır.
1. Çarpanlar ve Katlar
60 kalem, her kutuda eşit sayıda kalem olacak biçimde kutulanacaktır. Bir kutuda 5'ten fazla, 16'dan az kalem bulunacaktır. Bir kutudaki kalem sayısı kaç farklı değer alabilir?
60'ın 5 ile 16 arasındaki çarpanları: 6, 10, 12, 15. Toplam 4 değer.
2. Bölünebilme
4A5B sayısı hem 6'ya hem 5'e tam bölünüyor. A ve B için mümkün olan ikililerden üçünü yazınız.
5'e bölünme için B=0 veya 5; 6'ya bölünme için sayı çift olmalı, dolayısıyla B=0. Rakamlar toplamı 4+A+5=9+A, 3'ün katı olmalı; A=0,3,6,9 olabilir. Örnek üç ikili: (0,0), (3,0), (6,0).
3. Asal Sayılar ve Asal Çarpanlar
72 sayısının asal çarpanlarını bulunuz. 72'nin asal sayı olup olmadığını gerekçesiyle açıklayınız.
72 = 2×2×2×3×3 olduğundan asal çarpanları 2 ve 3tür. 72'nin 1 ve kendisi dışında bölenleri bulunduğu için asal değildir.
4. Ortak Kat ve Ortak Bölen
18 m ve 30 m uzunluğundaki iki ip, hiç artmayacak ve tüm parçalar eşit uzunlukta olacak biçimde kesilecektir. Parçalar mümkün olan en uzun uzunlukta olduğuna göre her parça kaç metredir ve toplam kaç parça oluşur?
18 ve 30'un ortak bölenleri 1,2,3,6; en büyük ortak bölen 6. Parça uzunluğu 6 m. 18 ÷ 6 = 3 ve 30 ÷ 6 = 5, toplam 8 parça.
5. Deneysel Olasılık
Bir zar 80 kez atılmış; 1 sayısı 12, 2 sayısı 15, 3 sayısı 11, 4 sayısı 14, 5 sayısı 16 kez gelmiştir. 6 sayısının sıklığını ve deneysel olasılığını bulunuz.
Bir top çekme deneyinde yeşil top gelme deneysel olasılığı 310'dur. Deney 150 kez tekrarlandığına göre aynı oran korunmuşsa yeşil top kaç kez gelmiştir? Bu sonucun neyi ifade ettiğini açıklayınız.
150×310 = 45. Bu, 150 deneyin 45'inde yeşil top geldiği anlamına gelir; 45150 göreli sıklığı 310'dur.