Nokta, doğru parçası, ışın, doğru, açı, çember, daire, dikme ve düzlem. Geometrinin “alfabesini” öğreniyor, her birini doğru araçla çizmeyi keşfediyoruz.
Önceki yıllarda öğrendiklerini hatırlayalım. Açıları sınıflandırırken bir kapının ya da kitabın köşesini dik açı olarak referans alabilirsin.
Uçuş takip uygulamaları, uçağın gökyüzündeki konumunu ekranda küçük işaretlerle gösterir. Aşağıda Tekirdağ → Hatay ve Muğla → Ağrı uçuşlarını başlat. Uçağın geçtiği her konum ekranda bir nokta ile işaretlenecek.
Kaleminin ucunu kâğıda değdirip kaldır. Kâğıtta kalan küçük iz bir nokta modelidir.
| Geometrik gösterim | Sembolle gösterim | Okunuşu |
|---|---|---|
| A | A noktası | |
| K | K noktası |
Sürgüyü sağa çek. A ile B arasına aynı hizada ve boşluk kalmayacak şekilde noktalar koyalım. Sence sonunda nasıl bir şekil oluşur?
İki nokta arasını noktaları tek tek koyarak doldurmak çok zor! Bunun yerine çizgeç, yani üzerinde birim bulunmayan ölçüsüz cetvel kullanırız. Kalemin ya da kalem kutusunun düz kenarı da çizgeç gibi kullanılabilir.
| Geometrik gösterim | Sembolle gösterim | Okunuşu |
|---|---|---|
| [AB] veya [BA] | AB doğru parçası veya BA doğru parçası | |
| Uzunluğu 5 cm | |AB| = 5 cm | AB doğru parçasının uzunluğu 5 santimetredir. |
Her karenin kenar uzunluğu 1 cm’dir. Doğru parçalarının uzunluklarını yaz ve kontrol et.
Bir doğru parçası çiz. Sonra uçlarından birinden itibaren çizgeçle aynı hizada noktalar koymaya devam et… Noktalar hiç bitmezse ne olur?
| Geometrik gösterim | Sembolle gösterim | Okunuşu |
|---|---|---|
| [BC | BC ışını |
Şimdi bir ışın çiz ve çizgeçle ters yönde de noktalar koymaya devam et. Artık her iki taraf da sonsuza gidiyor!
| Geometrik gösterim | Sembolle gösterim | Okunuşu |
|---|---|---|
| AB veya BA | AB doğrusu | |
| d | d doğrusu |
| Doğru parçası | Işın | Doğru | |
|---|---|---|---|
| Uç nokta | 2 uç nokta | 1 başlangıç noktası | Uç noktası yok |
| Uzunluk | Ölçülebilir: |AB| | Ölçülemez | Ölçülemez |
| Gösterim | [AB] = [BA] | [AB ≠ [BA | AB = BA |
| Çizim aracı | Çizgeç (ölçüsüz cetvel). Dinamik geometri yazılımında “doğru parçası”, “ışın” ve “doğru” araçları. | ||
A, B ve C noktaları aynı doğru üzerindedir.
Bir noktayı seç ve bu noktadan iki farklı noktaya çizgeçle ışınlar çiz. Ortaya çıkan şekil bir açıdır.
| Sembolle gösterim | Okunuşu |
|---|---|
| BAC, CAB, A | BAC açısı, CAB açısı ya da A açısı |
Ders kitabındaki Geombala oyununun dijital hâli! Çekiliş kutusunda bir çizim ya da okunuş çıkar. Kartında ona uyan sembolle gösterimi bul ve tıkla. Bütün kartı en az hatayla kapat!
İpucu: [AB], [AB, AB ve |AB| birbirine çok benzer. Uç noktalara ve köşeli parantezlere dikkat et!
Canan Öğretmen 5/B sınıfını pikniğe götürdü. Bir noktada durdu, şerit metreyi 3 metre açtı ve “Herkes bana 3 metre uzaklıkta olacak şekilde yerleşsin ve el ele tutuşsun.” dedi. Sence hangi şekil oluşacak?
Mühendis Zeynep Hanım, atık suyu binanın çatısındaki P noktasından zemindeki ana boruya en kısa yoldan indirmek istiyor. Boruyu zemine nereden bağlamalı? Aşağıdaki aracı kullanarak bul.
| Sembolle gösterim | Okunuşu |
|---|---|
| [AB] ⊥ CD | AB doğru parçası CD doğrusuna diktir. |
“⊥” diklik sembolüdür. Şekilde diklik, köşeye çizilen küçük bir kare ile gösterilir.
Nokta, doğru parçası, ışın, doğru, açı, çember ve dikmeyi nereye çizdin? Defter, tahta, kâğıt, tablet ekranı… Bu yüzeylerin ortak özelliği nedir?
Bu konunun en önemli becerisi, çizeceğin şekle göre uygun aracı seçmek. Her araç bir işte ustadır!
| Ne çizeceğim? | Hangi aracı kullanmalıyım? |
|---|
Küçük bir geometri yazılımı! Bir araç seç, tahtaya tıkla ve çiz. Çizdiğin her şeklin sembolle gösterimi sağdaki listede görünür. Noktalar ızgaraya yapışır; her kare 1 birimdir.
Ekrana gelen nesne hangi geometrik kavramın modelidir? Doğru düğmeye bas. 10 nesne, en yüksek puan için hızlı ve dikkatli ol!
| Sembolle gösterim | Okunuşu |
|---|
Önce kendi cevabını defterine yaz, sonra “Çözümü gör” düğmesiyle karşılaştır.
Futbol sahasının ortasındaki santra noktasından sahaya çizilen orta saha çemberinin yarıçapı 9,15 m’dir. Bu çemberin çapı kaç metredir? Santra noktası çemberin hangi elemanıdır?
Bahçedeki dönen fıskiye, bulunduğu yerden her yöne 5 m uzağa kadar su atıyor. Islanan bölge hangi geometrik şeklin modelidir? Bu bölgenin sınırı hangi şeklin modelidir? Bölgenin bir ucundan diğer ucuna merkezden geçerek en fazla kaç metre yürünür?
Aslı’nın evi A noktasında, köyün ana yolu ise düz bir d doğrusu gibidir. Aslı ana yola en kısa yoldan ulaşmak için nasıl bir patika yapmalıdır? Bu patikayı kâğıt üzerinde hangi araçla çizersin?
Deniz fenerinin tepesinden çıkan ışık, karanlıkta denize doğru uzanıyor. Bu ışık hangi geometrik kavramla modellenir? Neden doğru parçası değildir?
Bir haritada Ankara’yı A, Kayseri’yi K noktası ile gösterdik. İki şehir arasındaki kuş uçuşu yolu hangi şekille gösteririz? Haritada bu yolun uzunluğunu ölçebilir miyiz? Sembolle nasıl yazarız?
Saat tam 3’ü gösteriyor. Akrep ve yelkovan bir açı oluşturur mu? Açının köşesi ve kolları nedir? Bu açı dar, dik ya da geniş açılardan hangisidir?
Ece, bisikletinin tekerleğini inceliyor. Tekerleğin dış kenarı, göbekten kenara uzanan teller ve tekerleği tam ortadan bölen bir çubuk hangi kavramların modelidir? Tekerleğin çapı 60 cm ise göbekten kenara uzanan bir telin uzunluğu kaç cm olur?
Bir çini ustası, pergelin açıklığını 4 cm yapıp aynı merkezli olmayan üç çember çizdi. Bu üç çemberin yarıçapları ve çapları hakkında ne söyleyebilirsin?
Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör. Önce hatayı kendin bulmaya çalış!
10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.
Çember, doğru, doğru parçası ve ışın modellerini kullanarak bir logo, kitap kapağı, kilim deseni ya da çini tasarla. Isınma için önce adını nokta, doğru parçası, çember ve dikme kullanarak kareli kâğıda yaz. Tasarımını panoda sergile.
| Seviye | Gösterge |
|---|---|
| 5 – Çok iyi | Araçları uygun kullanmış; çember, doğru, doğru parçası ve ışın modellerinin hepsini kullanmış; özgün ve estetik tasarımını panoda sergilemiştir. |
| 4 – İyi | Hepsini kullanmış, özgün ve estetik bir tasarım oluşturmuş fakat panoda sergilememiştir. |
| 3 – Orta | Hepsini kullanmış fakat özgün ve estetik bir tasarım oluşturamamıştır. |
| 2 – Zayıf | Araçları kullanmış fakat modellerin yalnızca bazılarını kullanmıştır. |
| 1 – Çok zayıf | Araçları uygun kullanmamış ve tasarımı tamamlamamıştır. |
Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).