dersmatematik.net • 5. Sınıf Matematik • Açıları Ölçme
1. TEMA • GEOMETRİK ŞEKİLLER

Açıları Ölçme

Açıların büyüklüğünü sayıyla ifade etmeyi öğreniyoruz: Kendi ölçme birimimizi oluşturuyor, dereceyi keşfediyor ve açıölçerle (iletki) açı ölçüp çiziyoruz.

Konu AnlatımıMAT.5.3.3Sanal açıölçer2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.5.3.3): Açıları ölçmek için matematiksel araç ve teknolojiden yararlanabilme.
a) Açı ölçmek için gerekli araç ve teknolojiyi tanır. b) Açı ölçmek için uygun araç ve teknolojiyi belirler. c) Açı ölçmek için uygun araç ve teknolojiyi kullanır.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
açı, derece, açıölçer (iletki), dar açı, dik açı, geniş açı, doğru açı, tam açı, eş açılar
Semboller
1°   m(ABC) = 45°   m(B) = 45°
Araçlar
açıölçer (iletki), dijital açıölçer, dinamik geometri yazılımları; kâğıt katlayarak oluşturulan birim
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

Açılarla ilgili öğrendiklerimizi hatırlayalım.

KÖPRÜ KURMA

Başlayalım: Ne Kadar Açık?

Dolabın kapağı ne kadar açık? Makasın, pergelin ya da cımbızın kolları ne kadar açık? “Biraz”, “çok”, “yarım” gibi sözcükler herkes için aynı anlama gelir mi?

Dolap kapağı
Düşün, tartış: Kapağın ne kadar açık olduğunu arkadaşına tam olarak nasıl anlatırsın? Bunun için hangi araca ihtiyaç var?
ETKİNLİK

Kendi Açı Ölçme Birimimi Oluşturuyorum

Daire şeklinde bir kâğıdı tam ortadan katla, sonra tekrar ortadan katla… Açtığında kâğıdın üzerinde eş dilimler oluşur. Bir dilimi birim olarak kullanabiliriz!

Kâğıt katlama
Önce kâğıdı birkaç kez katla, sonra ölç.
Sorun ne? Ayşe kâğıdını 3 kez, Ali 4 kez katladı. Aynı kitap köşesini Ayşe “2 dilim”, Ali “4 dilim” ölçtü. İkisi de doğru ölçtü ama sonuçlar farklı! Herkesin aynı sonucu bulması için ortak (standart) bir birime ihtiyacımız var.
1. KAVRAM

Tam Açı, Doğru Açı ve Derece

Açının aynı zamanda bir ışının dönme miktarı olduğunu öğrenmiştik. Işını döndür ve izle.

Işının dönüşü
Bir ışının bir tam dönüşü ile oluşan açıya tam açı denir.
Bir tam açının yarısına doğru açı denir.
Derece
Bir tam açı 360 eş açıya bölündüğünde oluşan her bir açının ölçüsüne 1 derece denir ve “°” sembolü ile gösterilir.
Dik açı
90°
Tam açının dörtte biri
Doğru açı
180°
Tam açının yarısı
Tam açı
360°
Bir tam dönüş
Dikkat edilecek ayrıntılar
  • Derece sembolü sayının sağ üstüne küçük bir yuvarlak olarak yazılır: 45°. “45 derece” diye okunur.
  • 1° çok küçük bir açıdır. Bir tam dönüşte bu küçük açıdan 360 tane vardır.
  • Açıları ölçmek için standart birimlerle hazırlanmış açıölçerler (iletki) kullanılır.
2. KAVRAM

Açı Nasıl Ölçülür?

  1. Açıölçerin merkezini açının köşesine yerleştir.
  2. Açının kollarından birini açıölçerin 0° çizgisi ile çakıştır.
  3. Diğer kolun açıölçerde gösterdiği değeri 0’dan başlayan ölçekten oku. Bu değer açının ölçüsüdür.
Adım adım ölçme
Açı nasıl ölçülür?
Açının sembolle gösterimiAçının ölçüsünün gösterimiOkunuşu
ABC, CBA, Bm(ABC) = 45°
m(B) = 45°
ABC açısının ölçüsü 45 derecedir.
Dikkat edilecek ayrıntılar
  • Açıölçerde iki ölçek vardır: biri sağdan, biri soldan 0 ile başlar. Kol hangi taraftaki 0’a çakışıyorsa o ölçeği oku.
  • Okuduğun değer dar açı için 90’dan küçük, geniş açı için 90’dan büyük olmalı. Bu kontrol, yanlış ölçeği okumanı engeller.
  • Kolları kısa çizilmiş açılarda kolları uzatabilirsin. Açının kolları uzatılsa da ölçüsü değişmez.
  • “m” harfi “ölçü” anlamına gelir. ABC açının kendisi, m(ABC) ise ölçüsüdür.
SANAL AÇIÖLÇER

Ölçme Atölyesi

Açıölçer açının üzerine yerleştirildi. Hangi kolun 0’a çakıştığına dikkat et, değeri oku ve yaz.

Açıyı ölç
Doğru: 0
SANAL AÇIÖLÇER

Ölçüsü Verilen Açıyı Oluşturma

İstenen ölçüde bir açı oluşturmak için: Bir kolu çiz, açıölçerin merkezini köşeye ve 0’ını kola koy, istenen değere bir nokta koy, köşe ile noktayı birleştir. Aşağıda ikinci kolu sürgüyle döndür.

Açı oluştur
Ölçüleri birbirine eşit olan açılara eş açılar denir.
ÖLÇÜLERİNE GÖRE

Açı Çeşitleri

Açı çeşidiÖlçüsüÖrnek
Dar açı0° ile 90° arasında30°, 45°, 89°
Dik açıTam olarak 90°Kitabın köşesi
Geniş açı90° ile 180° arasında100°, 135°, 170°
Doğru açıTam olarak 180°Düz açılmış kitap
Tam açıTam olarak 360°Bir tam tur dönen ibre
Günlük hayatta açılar
🕒Saat 3Akrep ve yelkovan: 90°
🕕Saat 6Akrep ve yelkovan: 180°
🍕8 eş dilim pizzaHer dilim: 45°
🎡12 kabinli dönme dolapKabinler arası: 30°
OYUN

Açı Tahmin Oyunu

Ekrandaki açının ölçüsünü tahmin et. Açıölçer, tahmininden sonra gerçek değeri gösterecek. Ne kadar yakınsan o kadar puan!

Tur: 0/8 Puan: 0

Puanlama: ±5° → 10 puan, ±10° → 7 puan, ±20° → 3 puan. İpucu: Önce dik açıyla karşılaştır!

ALIŞTIRMALAR

Alıştırmalar

A) Doğru mu, yanlış mı?

Alıştırmalar

B) “Can” birimi

Bir tam açıyı 36 eş parçaya böldüğünü ve her parçaya “can” dediğini hayal et.

C) Hatalı yazılım

Bir dijital açıölçer hatalı çalışıyor: Ölçülen açı dar açıysa 20° fazla, geniş açıysa 20° eksik gösteriyor. Dik açıyı doğru gösteriyor.

BAĞLAM TEMELLİ SORULAR

Hayattan Sorular

Önce kendi cevabını defterine yaz, sonra “Çözümü gör” düğmesiyle karşılaştır.

Soru 1 • Saat

Saatin kadranı 12 eş parçaya bölünmüştür. Akrep ile yelkovan arasındaki açı saat 1’de kaç derecedir? Saat 4’te kaç derecedir?

360° ÷ 12 = 30°. Saat 1’de 1 aralık: 30°. Saat 4’te 4 aralık: 4 × 30° = 120° (geniş açı).
Soru 2 • Pizza

Yuvarlak bir pizza, merkezden kesilerek 8 eş dilime ayrılıyor. Bir dilimin uç açısı kaç derecedir? İki dilim birlikte hangi açı çeşidini oluşturur?

360° ÷ 8 = 45°. İki dilim 90° yapar: dik açı.
Soru 3 • Dönme dolap

Eşit aralıklarla dizilmiş 12 kabinli bir dönme dolapta, merkezden iki komşu kabine çizilen kollar arasındaki açı kaç derecedir?

Kollar tam açıyı 12 eş parçaya böler: 360° ÷ 12 = 30°.
Hayattan sorular
Soru 4 • Laptop ekranı

Emre dizüstü bilgisayarının ekranını klavyeye göre 110° açtı. Kardeşi “Ekran dik açıyla açık.” diyor. Haklı mı? Ekranın tam düz (masaya yatık) açılması kaç derece olur?

Haklı değil: 110° dik açıdan büyüktür, geniş açıdır. Tam düz açılırsa ekran ile klavye bir doğru oluşturur: 180° (doğru açı).
Soru 5 • Ölçüm karşılaştırma

Selin bir açıyı açıölçerle 50° ölçtü, Kaan aynı açıyı 130° ölçtü. Açının dar açı olduğu görülüyor. Kim yanılıyor, hatası ne olabilir?

Dar açı 90°’den küçük olmalı; Kaan yanılıyor. Kaan yanlış ölçeği okumuş: 180° − 50° = 130°. 0’a çakışan kolun ölçeği okunmalıydı.
Soru 6 • Rampa

Bir tekerlekli sandalye rampası yerle 5° açı yapıyor. Bir merdiven korkuluğu ise yerle 35° açı yapıyor. Hangisi daha dik (yokuşu daha fazla)? İkisi de hangi açı çeşidindedir?

Açısı büyük olan daha diktir: 35°’lik korkuluk. İkisi de 90°’den küçük olduğu için dar açıdır.
KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

Neden 360? Daireyi 360 eş parçaya bölme fikrinin Babillilerden geldiği düşünülür. 360 sayısı 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 10, 12, 15… gibi pek çok sayıya tam bölünür. Bu yüzden daireyi yarıma, çeyreğe, altıda bire bölmek çok kolaydır.
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Kontrol Listesi

Ders kitabındaki kontrol listesi: Her maddeyi yapabildiğinde aşağıdaki öz değerlendirmede işaretle.

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1