dersmatematik.net • 5. Sınıf Matematik • Doğrulardan Çokgenlere
1. TEMA • GEOMETRİK ŞEKİLLER

Doğrulardan Çokgenlere

Doğruları art arda kesiştirerek kapalı şekiller oluşturuyoruz. Çokgenin ne olduğunu, nasıl oluştuğunu ve kenar sayısına göre nasıl adlandırıldığını keşfediyoruz.

Konu AnlatımıMAT.5.3.5Halı deseni tasarımcısı2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.5.3.5): Çokgenleri düzlemde ardışık olarak kesişen doğruların oluşturduğu kapalı şekiller olarak yorumlayabilme.
a) Düzlemde en az üç doğrunun, son doğru ilk doğruyla kesişecek biçimde ardışık kesişerek oluşturdukları durumları inceler. b) Bu ardışık kesişimlerle çeşitli çokgenler oluşturur. c) Çokgenlerin bu şekilde meydana geldiğini ifade eder.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
doğru, kesişim, ardışık, kapalı şekil, çokgen, kenar, üçgen, dörtgen, beşgen, altıgen
Semboller
Çokgenler kenar sayısına göre adlandırılır: 3 → üçgen, 4 → dörtgen, 5 → beşgen, 6 → altıgen…
Araçlar
çizgeç (ölçüsüz cetvel), şeffaf dosya, renkli kalemler, bilgisayar çizim programları
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

Doğrularla ilgili öğrendiklerimizi hatırlayalım.

KÖPRÜ KURMA

Başlayalım: Geometrik Desenli Halılar

Geometrik desenli halılar, yaşam alanlarına sanatsal bir dokunuş katar. Bu halılarda üçgen, kare, dikdörtgen gibi şekiller düzenli ve dengeli biçimde kullanılır. Halıdaki desenler kapalı şekillerdir. Peki bu şekiller nasıl oluşuyor?

Kilim deseni
Desen yalnızca doğrular kullanılarak çizildi. Düğmeye bas ve gör.
ÖRNEK

Adım Adım Çokgen

Aşağıda doğrular tek tek çiziliyor. Son çizilen doğru, ilk çizilen doğru ile kesişecek. Doğru sayısı ile oluşan kapalı şeklin kenar sayısı arasında nasıl bir ilişki var?

Doğruları ardışık kesiştir
KAVRAM

Çokgen Nedir?

En az üç doğrunun (ilk doğrunun son doğruyla kesişmesi koşuluyla) ardışık kesişimi sonucu oluşturduğu kapalı şekle çokgen denir.
En az 3 doğru
İki doğru kapalı bir şekil oluşturamaz; en fazla bir noktada kesişir.
Ardışık kesişim
1. doğru 2.’yi, 2. doğru 3.’yü… keser; son doğru da ilk doğruyu keser.
Kapalı şekil
Başladığı noktada biten, içi ile dışı ayrılan şekil.
Dikkat edilecek ayrıntılar
  • Çokgenin kenarları doğru parçalarıdır. Eğri kenarı olan şekiller (daire, elips) çokgen değildir.
  • Açık şekiller çokgen değildir. Son doğru ilk doğruyu kesmezse şekil kapanmaz.
  • Bir çokgenin kenar sayısı, onu oluşturan doğru sayısına eşittir.
✔ Çokgen
✘ Çokgen değilEğri kenarlı • Açık • Bir kenarı eğri
ETKİNLİK

Halı Deseni Tasarımcısı

İbrahim bilgisayar programıyla halı deseni tasarlıyor. Dikdörtgen halının üzerine doğrular çiziyor ve her kapalı bölgeyi bir renge boyuyor. Sen de doğru ekle, sonra bir bölgeye tıklayarak hangi çokgen olduğunu gör.

Tasarım alanı
Bir bölgeye tıkla.
Görev: Halıda en az bir üçgen, bir dörtgen ve bir beşgen oluşturan bir desen tasarla. Altıgen de oluşturabilir misin?
ETKİNLİK

Çokgen Arama: El Feneri

Arkadaşın şeffaf dosyaya doğrular çizdi ve arkasına siyah karton koydu. El fenerini dosyanın üzerinde gezdir; ışığın altında kalan çokgenleri bul ve tıklayarak boya.

Karanlıkta çokgen ara
Bulunan: 0
Fareyi (ya da parmağını) karanlık alanda gezdir.
OYUN 1

Çokgen mi, Değil mi?

Oyun 2

Adını Bil

Şeklin kenarlarını say ve adını seç.

ALIŞTIRMALAR

Alıştırmalar

A) Doğru mu, yanlış mı?

Alıştırmalar

B) Kayakçıların izleri

Kayakçılar karlı pistte düz yollar izleyerek A’dan B’ye, C’den D’ye, E’den F’ye ve G’den H’ye kayıp iz bırakıyor.

C) Hesapla

BAĞLAM TEMELLİ SORULAR

Hayattan Sorular

Önce kendi cevabını defterine yaz, sonra “Çözümü gör” düğmesiyle karşılaştır.

Soru 1 • Trafik levhaları

“Dur” levhasını çizmek için en az kaç doğru gerekir? “Yol ver” levhası için en az kaç doğru gerekir?

“Dur” levhası sekizgendir: 8 doğru. “Yol ver” levhası üçgendir: 3 doğru. Kenar sayısı doğru sayısına eşittir.
Soru 2 • Bahçe çiti

Ayşe bahçesini düz tel çitlerle çevirmek istiyor. Elinde 5 düz çit parçası var ve her parçayı bir kenar yapacak. Bahçesi hangi çokgen biçiminde olur? Çit parçalarından biri eğri olsaydı ne değişirdi?

5 kenarlı kapalı şekil: beşgen. Bir kenar eğri olursa şekil çokgen olmaz, çünkü çokgenin kenarları doğru parçasıdır.
Soru 3 • İki ip

Mert iki gergin iple bir alanı çevirip kapalı bir bölge oluşturmak istiyor. Başarabilir mi?

Başaramaz. İki doğru en fazla bir noktada kesişir ve kapalı şekil oluşturamaz. Çokgen için en az 3 doğru gerekir.
Hayattan sorular
Soru 4 • Kâğıt katlama

Kare bir kâğıdın bir köşesini katlayıp düz bir çizgi boyunca kesersen kalan parça kaç kenarlı olur? Hangi çokgendir?

Bir köşe kesilince o köşenin yerine yeni bir kenar gelir: 4 kenar 5’e çıkar. Kalan parça beşgendir.
Soru 5 • Pencere camı

Dikdörtgen bir pencere camı, iki çıta ile çapraz biçimde bölünüyor (çıtalar köşeden köşeye uzanıyor). Camda kaç tane, hangi çokgen oluşur?

Köşegenler gibi uzanan iki çıta camı 4 üçgene böler.
KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

Arıların altıgenleri Bal peteklerindeki gözler düzgün altıgen biçimindedir. Altıgenler aralarında hiç boşluk bırakmadan yan yana dizilebilir ve aynı balmumuyla en geniş alanı kaplar. Arılar bu yüzden “mühendis” olarak anılır!
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1