dersmatematik.net • 5. Sınıf Matematik • Gerçek Yaşam Problemleri
2. TEMA • SAYILAR VE NİCELİKLER

Gerçek Yaşam Problemlerini Çözme

Atık kâğıt kampanyasından TEKNOFEST’e, fidan dikmekten teleferiğe… Doğal sayılarla dört işlem içeren gerçek yaşam problemlerini adım adım çözüyor; tahmin ediyor, strateji geliştiriyor, kontrol ediyor ve genelliyoruz.

Konu AnlatımıMAT.5.1.2Adım adım çözücü2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.5.1.2): Doğal sayılar ve işlemler içeren gerçek yaşam problemlerini çözebilme.
a) Sayı ve işlem bileşenlerini belirler. b) Verilenler ile istenenlerin gerektirdiği işlemler arasındaki ilişkiyi belirler. c) Verilenleri matematiksel temsillere dönüştürür. ç) Problemi kendi ifadeleriyle açıklar. d) Sonuca ilişkin tahminde bulunur, strateji geliştirir. e) Stratejiyi uygular. f) Çözümü kontrol eder. g) Kısa yolları değerlendirir. ğ) Stratejiyi farklı problemlere genelleştirir. h) Genellemenin geçerliliğini değerlendirir.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
problem, verilen, istenen, tahmin, yuvarlama, strateji, kontrol, kısa yol, toplama, çıkarma, çarpma, bölme, kalan
Semboller
+ − × ÷ =   ≈ yaklaşık
Araçlar
şerit modeli, tablo, hesap makinesi (kontrol için), takvim ve saat
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

Önce zihinden işlem ve tahmin becerilerimizi ısıtalım.

KÖPRÜ KURMA

Başlayalım: Kâğıt Çöp Değildir!

Bir ortaokul “Atık Kâğıt Toplama Kampanyası” başlattı. Topladığı her 1000 kg kâğıtla 17 yetişkin ağacı kesilmekten kurtarıyor. Okul bir yılda 7000 kg atık kâğıt topladı. Kaç ağaç kurtarıldı?

Kâğıt balyaları
Düşün, tartış: Ülkemizdeki orman varlığının korunması için başka neler yapılabilir? Bu problemde hangi işlemi kullandın, neden?
YÖNTEM

Problem Çözme Adımları

Ders kitabımızdaki 10 adımı dört aşamada toplayabiliriz. Her aşamaya tıkla ve hangi adımları içerdiğini gör.

Bir aşamaya tıkla.
AdımNe yapıyorum?
1Problemin içerdiği sayı ve işlemleri belirlerim.
2Verilenler ile istenenler arasındaki ilişkiyi belirlerim.
3Verilenleri matematiksel gösterimlere (tablo, şerit modeli, işlem) dönüştürürüm.
4Problemi bu gösterimlerle kendi cümlelerimle açıklarım.
5Sonucu tahmin eder, strateji geliştiririm.
6Stratejimi uygularım.
7Çözümümü kontrol ederim; işe yaramayan stratejiyi değiştiririm.
8Kısa yolları değerlendiririm.
9Stratejimi farklı problemlere uygularım (genellerim).
10Genellememin doğruluğunu örneklerle sınarım.
ÇÖZÜMLÜ ÖRNEK

Beşinci Dağın Yüksekliği

Bir bölgedeki beş dağdan dördünün yükseklikleri: 1411 m, 2185 m, 1319 m, 1277 m. Beş dağın yüksekliklerinin toplamı 7450 m’yi geçmiyor. Beşinci dağ en fazla kaç metre olabilir?

Adım adım çözücü
TEMSİL

Şerit Modeli ile Problemi Görselleştirme

Parça–bütün ilişkisi olan problemleri şerit modeliyle çizmek, hangi işlemi yapacağımızı görmemizi sağlar. Bir problem seç.

Model kurucu
Dikkat edilecek ayrıntılar
  • Bütün bilinip parça isteniyorsa çıkarma; parçalar bilinip bütün isteniyorsa toplama yapılır.
  • Eşit parçalardan oluşan bütün varsa çarpma; bütün eşit parçalara paylaştırılıyorsa bölme yapılır.
  • “Fazla”, “az” sözcükleri her zaman toplama ya da çıkarma demek değildir! Önce neyin neyden fazla olduğunu model üzerinde göster.
STRATEJİ

Sonucu Tahmin Etme

Tahmin yaparken sayıları yuvarlarız. Tahmin, gerçek sonucun mantıklı olup olmadığını kontrol etmemizi sağlar.

Tahmin makinesi
Vahdettin Bey’in fidanları

Fidan fiyatları: şeftali 143 TL, üzüm 95 TL, elma 138 TL, armut 73 TL. 6500 TL’si olan Vahdettin Bey her fidandan en az 10 tane alacak. En fazla kaç fidan dikebilir?

Tahmin: Fiyatları onluğa yuvarla: 140 + 100 + 140 + 70 = 450 → onar tane: 4500 TL. Kalan 2000 TL ile en ucuz fidan (≈ 70 TL) → yaklaşık 28 fidan. Tahmin: 40 + 28 = 68.
Gerçek: 1430 + 950 + 1380 + 730 = 4490 TL. Kalan 6500 − 4490 = 2010 TL. 2010 ÷ 73 = 27 (kalan 39). En fazla 40 + 27 = 67 fidan.
Strateji: En çok sayıda ürün almak için kalan para en ucuz ürüne harcanır. Bu strateji her “en fazla kaç tane” probleminde genellenebilir.
KISA YOL

Kısa Yoldan Çarpma ve Bölme

Kısa yoldan çarpma
Sondaki sıfırları ayır, sıfırsız kısımları çarp, ayırdığın sıfırların hepsini sonuca ekle: 320 × 300 → 32 × 3 = 96 → 96 000 (3 sıfır).
Kısa yoldan bölme
Bölünen ve bölenin sonundan eşit sayıda sıfır sil, kalanları böl: 48 000 ÷ 300 → 480 ÷ 3 = 160.
Sıfır makinesi

Sıra Sende

İŞLEMLER ARASI İLİŞKİ

Verilmeyen Sayıyı Bulma

Recep ve Ramazan’ın bilgisayar oyunundaki gibi işlemlerde bir sayı eksik. Eksik sayıyı ters işlemle bulabiliriz.

İşlemEksik olanNasıl bulunur?
12 414 + ☐ = 21 213ToplananToplamdan diğer toplanan çıkarılır: 21 213 − 12 414
☐ − 6408 = 90 523EksilenFark ile çıkan toplanır: 90 523 + 6408
68 805 − ☐ = 57 641ÇıkanEksilenden fark çıkarılır: 68 805 − 57 641
14 × ☐ = 784ÇarpanÇarpım diğer çarpana bölünür: 784 ÷ 14
☐ ÷ 20 = 70BölünenBölüm ile bölen çarpılır: 70 × 20
2970 ÷ ☐ = 90BölenBölünen bölüme bölünür: 2970 ÷ 90
Bilgisayar oyunu: CEVAPLA
Doğru: 0
YORUMLAMA

Kalanlı Bölmeyi Yorumlama

Meltem Hanım 9875 TL’lik televizyon için ayda en fazla 900 TL ödeyebiliyor. 9875 ÷ 900 = 10, kalan 875. Meltem Hanım “10 ay öderim” diyor, satıcı “11 ay” diyor. Kim haklı?

Taksit planı
Gerçek yaşam problemlerinde bölmenin kalanı problemin bağlamına göre yorumlanır: Bazen bölüm bir artırılır (teleferik seferi, taksit sayısı), bazen kalan dikkate alınmaz (alınabilecek en fazla ürün), bazen de sorulan şey kalanın kendisidir (artan para).
Dikkat! 250 öğrenci, en fazla 11 kişi taşıyan teleferikle çıkacak: 250 ÷ 11 = 22, kalan 8. Kalan 8 öğrenci için de bir sefer daha gerekir: 23 sefer. Cevap “22” olursa 8 öğrenci aşağıda kalır!
ZAMAN PROBLEMLERİ

Saatlerle Hesap

Saat 18.00’de ders çalışmaya başlayan İnci: Türkçe 50 dk, Matematik 50 dk, Fen Bilimleri 40 dk çalışıyor ve dersler arasında 15’er dakika mola veriyor. Kaçta bitirir?

Zaman çizelgesi
Dikkat! 1 saat = 60 dakika. Dakikalar 60’ı geçince saate 1 eklenir: 18.50 + 15 dk = 19.05 (18.65 değil!). Molalar dersler arasında verildiği için 3 ders arasında 2 mola vardır.
OYUN 1

Hangi İşlem?

Problemi okuyunca ilk hangi işlemi yaparsın?

Oyun 2

Kalanı Ne Yapalım?

Bölmede kalan çıktı. Bu durumda cevap nasıl olmalı?

PROBLEMLER

Sıra Sende: Problemler

Problemler

Çözümlü bağlam soruları

TEKNOFEST

TEKNOFEST’e başvuran takım sayıları: 2018’de 4333, 2019’da 17 373, 2020’de 20 197, 2021’de 44 912. Takım sayısı bir önceki yıla göre en çok hangi yıl artmıştır?

Artışlar: 2019’da 17 373 − 4333 = 13 040; 2020’de 20 197 − 17 373 = 2824; 2021’de 44 912 − 20 197 = 24 715. En çok artış 2021 yılında.
Rüzgâr türbinleri

Üç türbin sırasıyla 1732, 1583 ve 875 evin elektriğini karşılıyor. 2620 evli bir ilçe için hangi iki türbin yeterlidir?

1732 + 1583 = 3315 ✔, 1732 + 875 = 2607 ✘ (13 ev eksik), 1583 + 875 = 2458 ✘. Yalnızca 1. ve 2. türbin birlikte yeterlidir.
Çorap fabrikası

10 tane alana tanesi 32 TL, 100 tane alana 24 TL, 1000 tane alana 19 TL. Ziya Bey 10, Zeynep Hanım 100, Ahmet Bey 1000 çorap aldı. Toplam kaç TL ödendi?

Kısa yoldan çarpma: 32 × 10 = 320, 24 × 100 = 2400, 19 × 1000 = 19 000. Toplam 21 720 TL.
Su siparişi

Hüseyin Bey Şubat’ta her 4 günde bir damacana alıyor (1, 5, 9, 13, …). Damacana 80 TL iken 15 Şubat’ta 85 TL oluyor. Şubat 29 gün ise toplam kaç TL öder?

Sipariş günleri: 1, 5, 9, 13 (80 TL’den 4 tane = 320 TL) ve 17, 21, 25, 29 (85 TL’den 4 tane = 340 TL). Toplam 660 TL.
KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın çözümlerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

Napier’ın Kemikleri İskoç matematikçi John Napier yaklaşık 400 yıl önce, çarpma işlemini kolaylaştırmak için üzerinde sayılar yazılı çubuklar tasarladı. Bu çubuklara “Napier’ın kemikleri” denir ve hesap makinelerinin atalarından biri sayılır.
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Performans Görevi: Napier’ın Kemikleri

Napier’ın hayatı ve “Napier’ın Kemikleri” hakkında araştırma yap. Kartondan kendi Napier çubuklarını tasarla ve 2 basamaklı bir sayıyı 1 basamaklı bir sayıyla çarparken nasıl kullanıldığını göster. Bilgileri ve tasarımını sade, anlaşılır ve görsellerle panoda sergile.

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1