dersmatematik.net • 5. Sınıf Matematik • Dikdörtgenin Çevre Uzunluğu
3. TEMA • GEOMETRİK NİCELİKLER

Dikdörtgenin Çevre Uzunluğu

Çerçeveler, çitler, şeritler… Dikdörtgenin çevre uzunluğunu buluyor; çevre uzunluğu verilen dikdörtgenlerin kenar uzunluklarının neler olabileceğini keşfediyoruz.

Konu AnlatımıMAT.5.4.1Dikdörtgen tasarlayıcı2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.5.4.1): Kenar uzunlukları doğal sayı olan bir dikdörtgenin çevre uzunluğu verildiğinde kenar uzunluklarını yorumlayabilme.
Çevre uzunluğunu kenar uzunluklarıyla ilişkilendirir; çevre uzunluğu verilen dikdörtgenlerin olası kenar uzunluklarını belirler ve yorumlar.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
çevre, çevre uzunluğu, dikdörtgen, kare, kenar uzunluğu, ardışık kenarlar
Semboller
Ç(ABCD) ABCD’nin çevre uzunluğu   cm, m
Araçlar
cetvel, kareli kâğıt, geometri tahtası, ip, dinamik geometri yazılımı
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

Uzunluk ölçme ve dikdörtgenle ilgili bildiklerimizi hatırlayalım.

KÖPRÜ KURMA

Başlayalım: Resme Çerçeve

Bir fotoğrafı ya da resmi korumak ve sergilemek için çerçeve kullanırız. Çerçeveci, resmin kenarlarına çıta yerleştirir. Resmin boyutlarını değiştir ve kaç cm çıta gerektiğini gör.

Çerçeve atölyesi
1. KAVRAM

Çevre Uzunluğu Nedir?

Bir kapalı şeklin kenar uzunluklarının toplamına o şeklin çevre uzunluğu denir. ABCD dikdörtgeninin çevre uzunluğu Ç(ABCD) ile gösterilir.
Dikdörtgenin özellikleri
  • Karşılıklı kenarları eşit uzunluktadır.
  • Dört açısı da dik açıdır.
  • Yan yana olan iki kenarına ardışık kenarlar denir: uzun kenar ve kısa kenar.
Günlük hayatta çevre uzunluğu
🖼️Resim çerçevesiÇıta uzunluğu
🌾Tarla çitiTel uzunluğu
⚽Saha çizgisiKireç çizgisi
🎀Hediye kutusu kurdelesiŞerit uzunluğu
2. KAVRAM

Dikdörtgenin Çevre Uzunluğunu Hesaplama

Kareli zeminde bir dikdörtgen tasarla. Her karenin kenarı 1 cm.

Dikdörtgen tasarlayıcı
1. yol: Tek tek topla
Ç = a + b + a + b
7 + 4 + 7 + 4 = 22 cm
2. yol: İkişer kat
Ç = 2 × a + 2 × b
14 + 8 = 22 cm
3. yol: Ardışık kenarlar
Ç = 2 × (a + b)
2 × 11 = 22 cm
Dikkat edilecek ayrıntılar
  • Çevre uzunluğu bir uzunluktur; birimi cm, m gibi uzunluk birimleridir.
  • Kenar uzunlukları aynı birimde olmalıdır. 2 m ile 50 cm’yi toplamadan önce birimleri eşitle: 200 cm + 50 cm.
  • İki ardışık kenarın toplamı çevrenin yarısıdır: Ç = 22 cm ise a + b = 11 cm.
ETKİNLİK

Çevre Uzunluğu Aynı Olan Dikdörtgenler

Çevre uzunluğunu seç. Kenar uzunlukları doğal sayı olan tüm dikdörtgenleri bulalım. İpucu: Ardışık kenarların toplamı çevrenin yarısıdır.

Bütün dikdörtgenleri bul
Aynı çevre uzunluğuna sahip olup kenar uzunlukları farklı dikdörtgenler çizilebilir.
ÖZEL DURUM

Kare: Özel Bir Dikdörtgen

Bütün kenar uzunlukları eşit olan dikdörtgene kare denir. Karenin çevre uzunluğu: Ç = 4 × a. Kare özel bir dikdörtgendir; ancak aynı çevre uzunluğuna sahip farklı kareler çizilemez.
Çevresi 12 cm olan kareler
Neden tek kare? Karenin dört kenarı eşit olduğu için kenar = çevre ÷ 4’tür. Çevre 12 cm ise kenar yalnızca 3 cm olabilir. Dikdörtgende ise ardışık kenarlar farklı olabildiği için birden çok seçenek vardır.
ETKİNLİK

Hangi Çevre Uzunlukları Mümkün?

Gözünü kapat, parmağını sayıların üzerinde gezdir, arkadaşın “Dur!” deyince dur. Çevre uzunluğu o sayı olan, kenarları doğal sayı bir dikdörtgen çizebilir misin? Burada “Dur!” düğmesine basarak dene.

Dur! oyunu
Düğmeye bas.
Keşif Kenar uzunlukları doğal sayı olan bir dikdörtgenin çevre uzunluğu her zaman çift sayıdır, çünkü Ç = 2 × (a + b). Ayrıca a ve b en az 1 olacağından çevre en az 4 olabilir. 3, 7, 13, 25, 37 gibi tek sayılar ve 2 olamaz.
OYUN 1

Çevre Avı

Dikdörtgenin çevre uzunluğu kaç? Doğru düğmeye bas.

Oyun 2

Olur mu, Olmaz mı?

Verilen kenar uzunlukları, verilen çevre uzunluğuna uygun mu?

ALIŞTIRMALAR

Alıştırmalar

A) Doğru mu, yanlış mı?

Alıştırmalar

B) Hesapla

BAĞLAM TEMELLİ SORULAR

Hayattan Sorular

Önce kendi cevabını defterine yaz, sonra “Çözümü gör” düğmesiyle karşılaştır.

Soru 1 • Bahçe çiti

Ayşe Teyze kenarları 12 m ve 8 m olan dikdörtgen bahçesini üç sıra telle çevirecek. Kaç metre tel gerekir?

Çevre: 2 × (12 + 8) = 40 m. Üç sıra: 3 × 40 = 120 m.
Soru 2 • Kapı girişi

Kenarları 6 m ve 4 m olan dikdörtgen bir bahçe çitle çevrilecek, ancak 1 metrelik bir kapı aralığı bırakılacak. Kaç metre çit gerekir?

Çevre: 2 × (6 + 4) = 20 m. Kapı için 1 m çıkarılır: 19 m.
Soru 3 • Kurdele

Elif’in 36 cm kurdelesi var. Kurdeleyi kesmeden, kenarları santimetre cinsinden doğal sayı olan dikdörtgen bir kart çerçevelemek istiyor. Kaç farklı dikdörtgen kart olabilir?

a + b = 18. (1, 17), (2, 16), (3, 15), (4, 14), (5, 13), (6, 12), (7, 11), (8, 10), (9, 9): 9 farklı dikdörtgen (biri kare).
Hayattan sorular
Soru 4 • Koşu

Kenarları 90 m ve 60 m olan dikdörtgen bir parkın çevresinde 4 tur koşan Can kaç metre koşmuş olur?

Bir tur: 2 × (90 + 60) = 300 m. 4 tur: 1200 m.
Soru 5 • Kare tarla

Çevresi 64 m olan kare bir tarlanın bir kenarı kaç metredir?

Karede 4 eşit kenar: 64 ÷ 4 = 16 m.
Soru 6 • Eksik kenar

Çevresi 30 cm olan bir dikdörtgenin uzun kenarı 9 cm’dir. Kısa kenarı kaç cm’dir?

Ardışık kenarların toplamı çevrenin yarısı: 15 cm. Kısa kenar: 15 − 9 = 6 cm.
KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

Çerçeve kelimesinin hikâyesi Farsçadan dilimize geçen “çerçeve”, “dört çubuk, dörtgen” anlamına gelen “çarçube” sözcüğünden gelir. Bir resmin çerçevesi için gereken çıta uzunluğu, resmin çevre uzunluğudur.
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Etkinlik: 40 cm’lik İp

40 cm uzunluğunda bir ip al. İpin tamamını kullanarak kenar uzunlukları santimetre cinsinden doğal sayı olan farklı dikdörtgenler oluştur. Kaç farklı dikdörtgen elde ettin? Kenar uzunluklarını bir tabloya yaz ve kareli kâğıda çiz.

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1