dersmatematik.net • 5. Sınıf Matematik • Dikdörtgenin Alanı
3. TEMA • GEOMETRİK NİCELİKLER

Dikdörtgenin Alanı

Bir yüzeyi boşluk bırakmadan kaplamak için kaç birim kare gerekir? Birim karelerle alan ölçüyor, satır ve sütunlardan dikdörtgenin alan bağıntısına ulaşıyoruz.

Konu AnlatımıMAT.5.4.2Birim kare döşeyici2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.5.4.2): Birim karelerden yola çıkarak dikdörtgenin alanını değerlendirebilme.
Bir yüzeyi birim karelerle boşluksuz ve üst üste gelmeden kaplar; birim kareleri sayarak ve satır–sütun ilişkisinden yararlanarak dikdörtgenin alanını değerlendirir.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
alan, birim kare, santimetrekare, metrekare, satır, sütun, kaplama
Semboller
A(ABCD) ABCD’nin alanı   cm², m²
Araçlar
kareli kâğıt, birim kareler, not kâğıtları, dinamik geometri yazılımı
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

Çarpma ve dikdörtgenle ilgili bildiklerimizi hatırlayalım.

ETKİNLİK

Yüzeyleri Geometrik Şekillerle Kaplama

Aynı büyüklükteki üç defter sayfası kare, daire ve düzgün beşgen biçimindeki not kâğıtlarıyla kaplanacak. Kâğıtlar taşmayacak ve üst üste gelmeyecek. Hangi not kâğıdıyla boşluk kalmaz?

Kaplama deneyi
Bir not kâğıdı seç.
Çevremizde kare kaplamalar
🛁Banyo fayansları
♟️Satranç tahtası
🧱Kaldırım taşları
📓Kareli defter
1. KAVRAM

Alan ve Birim Kare

Bir yüzeyin kapladığı yerin ölçüsüne alan denir. Kenar uzunluğu 1 birim olan kareye birim kare denir. Dikdörtgenin alanı, onu boşluk kalmadan ve üst üste gelmeden kaplayan birim kare sayısıdır. ABCD dikdörtgeninin alanı A(ABCD) ile gösterilir.
Birim kare döşeyici

Dikdörtgenin içindeki karelere tıklayarak birim kare yerleştir ya da “Otomatik döşe”ye bas.

2. KAVRAM

Kareleri Saymadan Alan Bulma

Bir defter kapağı birim karelerden oluşan zemine yerleştirildi. Kareleri tek tek saymak yerine satırları ve sütunları kullanabilir miyiz?

Satır ve sütun
Dikdörtgenin alanı, ardışık kenarları boyunca yerleştirilen birim kare sayılarının çarpımıdır:
Alan = satırdaki birim kare sayısı × sütundaki birim kare sayısı (uzun kenar × kısa kenar).
Dikkat edilecek ayrıntılar
  • Alan için kenar uzunlukları çarpılır; çevre için toplanır. İkisini karıştırma!
  • Kenar uzunlukları aynı birimde olmalıdır.
  • Karenin alanı: kenar × kenar. Kenarı 5 cm olan karenin alanı 5 × 5 = 25 cm².
ALAN BİRİMLERİ

Santimetrekare ve Metrekare

1 santimetrekare (1 cm²)
Kenar uzunluğu 1 cm olan karenin alanıdır. Defter, kitap, kart gibi küçük yüzeyler için kullanılır.1 cm × 1 cm
1 metrekare (1 m²)
Kenar uzunluğu 1 m olan karenin alanıdır. Oda, bahçe, halı, sınıf gibi büyük yüzeyler için kullanılır.
🏠 🟫 🌱
Dikkat! “cm²” santimetrekare diye okunur, “santimetre kare” ya da “iki santimetre” değil. Uzunluk birimi (cm, m) ile alan birimi (cm², m²) farklıdır: Çevre cm ile, alan cm² ile ölçülür.

Sıra Sende: Hangi birim uygun?

ÖlçülecekUygun birim
ETKİNLİK

Alanı Verilen Dikdörtgenin Eksik Kenarı

Alanı ve bir kenarı bilinen dikdörtgenin diğer kenarı bölme ile bulunur: Diğer kenar = Alan ÷ bilinen kenar.

Kenarı bul
ETKİNLİK

Parçalı Şekillerin Alanı

Dikdörtgenlerden oluşan bir şeklin alanını bulmak için onu dikdörtgenlere ayırıp alanları toplayabiliriz.

Şekli parçala
Farklı yollar, aynı sonuç: Şekli yatay ya da dikey bölsen de toplam alan değişmez. Bazen büyük dikdörtgenden eksik parçayı çıkarmak da işe yarar.
ETKİNLİK

Birim Karelerle Dikdörtgen Yapma

18 eş karenin tamamını kullanarak, üst üste gelmeyecek şekilde kaç farklı dikdörtgen yapabilirsin? Sayıyı değiştirerek dene.

Kare sayısı
Bağlantı: Alanı 18 birim kare olan dikdörtgenlerin kenar uzunlukları, çarpımı 18 olan doğal sayı ikilileridir: 1 × 18, 2 × 9, 3 × 6.
OYUN 1

Alan mı, Çevre mi?

Bu durumda hangisini hesaplamalıyız?

Oyun 2

Hızlı Alan

Dikdörtgenin alanı hangisi?

ALIŞTIRMALAR

Alıştırmalar

A) Doğru mu, yanlış mı?

Alıştırmalar

B) Hesapla

BAĞLAM TEMELLİ SORULAR

Hayattan Sorular

Önce kendi cevabını defterine yaz, sonra “Çözümü gör” düğmesiyle karşılaştır.

Soru 1 • Sınıfın zemini

Kenarları 8 m ve 6 m olan sınıfın zemini 1 m² ’lik karolarla kaplanacak. Kaç karo gerekir?

Alan = 8 × 6 = 48 m² → 48 karo.
Soru 2 • Halı

Alanı 84 m² olan dikdörtgen bir spor salonunun bir kenarı 7 m’dir. Diğer kenarı kaç metredir?

84 ÷ 7 = 12 m.
Soru 3 • Bahçe

Kenarları 10 m ve 6 m olan dikdörtgen bahçenin bir köşesinde 3 m × 2 m’lik bir kulübe var. Çim ekilecek alan kaç m² dir?

Bahçe 60 m², kulübe 6 m². Çim alanı 60 − 6 = 54 m².
Soru 4 • Fayans

Kenarları 30 cm ve 20 cm olan bir duvar parçası 10 cm × 10 cm’lik fayanslarla kaplanacak. Kaç fayans gerekir?

Uzun kenara 3, kısa kenara 2 fayans sığar: 3 × 2 = 6 fayans. (Ya da 600 cm² ÷ 100 cm² = 6.)
KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

Neden kare? Daireler yüzeyi kaplarken aralarında boşluk kalır; düzgün beşgenler de birbirine tam oturmaz. Kareler ise kenarları ve dik açıları sayesinde dikdörtgen bir yüzeyi boşluk bırakmadan kaplar. Bu yüzden alan ölçmek için birim olarak kare kullanırız.
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Etkinlik: Sıramın Alanı

Kâğıttan büyük ve küçük iki boyda kare kes. Önce sıranın ve defterinin üst yüzünü kaç kareyle kaplayabileceğini tahmin et, sonra kaplayarak ölç. Hangi kareyle daha çok kare gerekti? Neden? Sonucu bir tabloda göster.

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1