dersmatematik.net • 5. Sınıf Matematik • İstatistiksel Araştırma Süreci
5. TEMA • İSTATİSTİKSEL ARAŞTIRMA SÜRECİ

İstatistiksel Araştırma Süreci

Ülkemizin nüfusu kaç? Sınıfımızda en sevilen meyve hangisi? İstatistiğin ne olduğunu, araştırmanın dört adımını, iyi bir araştırma sorusunun özelliklerini ve araştırma sorusuna uygun anket sorusu yazmayı öğreniyor, sanal sınıfımızda kendi araştırmamızı yapıyoruz.

Konu AnlatımıMAT.5.5.1Sanal sınıf anketi2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.5.5.1): Kategorik veri ile çalışabilme ve veriye dayalı karar verebilme.
İstatistiksel araştırma gerektiren durumları fark eder; amacı net, veri toplanarak cevaplanabilir ve gruba yönelik araştırma soruları oluşturur; araştırma sorusuna uygun anket soruları yazar; verileri toplayıp analize hazırlar, görselleştirir ve yorumlar.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
istatistik, araştırma sorusu, anket, veri, çetele tablosu, sıklık tablosu, kategorik veri, hazır veri, değişebilirlik
Semboller
|||| çetele   ● nokta grafiğinde bir kişi
Araçlar
anket formu, çetele ve sıklık tablosu, çevrim içi anket uygulamaları, TÜİK verileri
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

4. sınıfta öğrendiğimiz çetele, sıklık tablosu ve nokta grafiğini hatırlayalım.

BAŞLAYALIM

İstatistik Nedir?

Ülkemizin nüfusu ne kadar? Kaç çocuk, kaç yaşlı var? Bu soruların cevabını Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) araştırma ve sayım yaparak bulur. TÜİK’e göre 31 Aralık 2023’te Türkiye’nin nüfusu bir önceki yıla göre 92 824 kişi artarak 85 372 377 oldu.

2023 nüfusu (cinsiyete göre)
İstatistik; belirli bir amaç doğrultusunda verilerin toplanması, sınıflandırılması, görselleştirilmesi ve yorumlanmasıyla ilgilenen bilim dalıdır. Bir araştırmada toplanan bilgilere veri denir. “Meyve türü, renk, spor dalı” gibi gruplara (kategorilere) ayrılan verilere kategorik veri denir.
İstatistik nerelerde kullanılır?
🩺Tıp ve ilaç
🌾Tarım
⚽Spor
🌍Çevre bilimleri
🛒Pazarlama
🏫Eğitim
1. KAVRAM

İstatistiksel Araştırmanın Dört Adımı

İstatistiksel araştırma bir döngüdür. Adımlara tıkla; Cumhuriyet Ortaokulu’nun kütüphane görevlisi İpek’in araştırmasında neler yapıldığını gör.

Araştırma döngüsü
Bir adıma tıkla.
İpek’in durumu: Kütüphanede yıpranmış, yırtılmış ve kaybolmuş kitaplar var. Yerine alınacak kitapların türü için okuldaki öğrencilerin fikri alınmalı. Araştırma sorusu: “Okul kütüphanemize alınacak yeni kitaplar hangi türde olmalıdır?”
2. KAVRAM

İyi Bir Araştırma Sorusu

Bir sorunun araştırma sorusu olabilmesi için amacı net olmalı, değişkenleri belirlenebilmeli ve veri toplanarak cevaplanabilmelidir.
KriterKötü örnekİyi örnek
Bir kişiye değil, bir gruba yönelik olmalıBumin’in en sevdiği meyve nedir?5/A sınıfının en sevdiği meyve nedir?
Tek bir cevabı olmamalı (veriler değişebilmeli)Denizli’nin kaç ilçesi vardır?Denizlili öğrenciler en çok hangi ilçeyi gezmek ister?
Amacı net olmalıÖğrenciler ne yapar?Öğrenciler okul dışında en çok hangi etkinliği yapar?
Veri toplanarak cevaplanabilmeliDünyanın en güzel rengi hangisidir?Okulumuzdaki öğrencilerin en sevdiği renk hangisidir?
Hedef grubun ilgi ve seviyesine uygun olmalıBirinci sınıflar hangi bankayı tercih eder?Birinci sınıflar en çok hangi masalı sever?
Gizlilik ve güvenlik
  • Araştırmalar kişisel bilgilerin gizliliği korunarak tasarlanmalıdır.
  • Tanımadığın, güvenmediğin kişilerin anketlerine cevap verme; kişisel bilgilerini (adres, telefon, şifre) kimseyle paylaşma.
Sıra Sende

Araştırma sorusu olur mu?

SoruKarar

Soru tamircisi

Aşağıdaki kötü soruları araştırma sorusuna dönüştüren seçeneği bul.

3. KAVRAM

Araştırma Sorusuna Uygun Anket Sorusu

Anket; bir konudaki tutum, düşünce ve eğilimleri belirlemek için katılımcılara yöneltilen soru listesidir. Anket soruları açık, anlaşılır ve amaca uygun olmalı; katılımcıların özellikleri dikkate alınarak hazırlanmalıdır.
Araştırma sorusu (gruba sorulur)
5/A sınıfında en sevilen meyve hangisidir?
Anket sorusu (her kişiye sorulur)
En sevdiğin meyve nedir? ○ Elma ○ Muz ○ Çilek ○ Portakal ○ Diğer
Anket tasarlayıcı

Sıra Sende: Eşleştir

Araştırma sorusuUygun anket sorusu
ETKİNLİK

Sanal Sınıfta Araştırma

Araştırma sorusu: “Sınıfımızdaki öğrencilerin en sevdiği meyve hangisidir?” 24 kişilik sanal sınıfa anketi uygula, verileri çetele ve sıklık tablosu ile düzenle, nokta grafiği ile görselleştir, sonucu yorumla.

1. ve 2. adım: Veri toplama
Çetele ve sıklık tablosu
3. adım: Nokta grafiği
Anketi uygula.
Verinin değişebilirliği: “Başka sınıf” düğmesine bas. Aynı araştırma farklı bir grupla yapılınca farklı sonuçlar çıkabilir. Bir grup için yapılan yorum başka bir grup için geçerli olmayabilir.
VERİ KAYNAKLARI

Verileri Nereden Buluruz?

Kendimiz toplarız
Anket, gözlem, ölçme, sayım. Örn.: Sınıfımızda kaç kişi bisiklete biniyor?
Hazır veri kaynakları
TÜİK, gazeteler, yıllıklar, rekorlar kitapları, haritalar, devlet kurumlarının yayınları, güvenilir internet siteleri.
Örnek • Spor kulübü

Bir spor kulübündeki 8–17 yaş arası çocukların yaptığı sporlar: futbol 21100, bisiklet 12100, voleybol 3100, basketbol 5100, yürüyüş 42100, diğer 17100. a) Bu araştırmayı gerektiren durum ne olabilir? b) Çocuklara hangi anket sorusu sorulmuş olabilir? c) En çok yapılan spor hangisidir?

a) Kulüp, çocukların ilgisine göre antrenör ve saha planlaması yapmak istiyor olabilir. b) “Kulübümüzde hangi sporu yapıyorsun?” c) Paydalar eşit, en büyük pay 42: yürüyüş (%42).
Örnek • TÜİK çocuk araştırması

TÜİK, 6–15 yaş çocuklarla yaptığı araştırmada internet kullanım amaçlarını sordu: video izleme %83,9; ödev ve öğrenme %75; oyun %72,7; e-posta %13,2. Çocuklara yöneltilen anket sorusu ne olabilir?

Örneğin: “İnterneti hangi amaçlarla kullanıyorsun? (Birden fazla seçebilirsin.) ○ Video izleme ○ Ödev/ders ○ Oyun ○ E-posta …” Birden çok seçim yapılabildiği için yüzdelerin toplamı %100’ü geçebilir.
OYUN 1

Araştırma Sorusu mu?

Her soru bir araştırma sorusu olabilir mi? Hızlı karar ver!

Oyun 2

Hangi Adımdayız?

Yapılan iş, araştırmanın hangi adımına aittir?

ALIŞTIRMALAR

Alıştırmalar

A) Doğru mu, yanlış mı?

Alıştırmalar

B) Çetele tablosunu oku

BAĞLAM TEMELLİ SORULAR

Hayattan Sorular

Önce kendi cevabını defterine yaz, sonra “Çözümü gör” düğmesiyle karşılaştır.

Soru 1 • Ege’nin kekleri

Ege, yıl sonu pikniğine arkadaşlarının sevdiği keklerden getirmek istiyor. Ege’nin araştırma sorusu ve anket sorusu ne olmalı?

Araştırma sorusu: “Sınıf arkadaşlarım en çok hangi kek çeşidini sever?” Anket sorusu: “En sevdiğin kek hangisi? ○ Kakaolu ○ Havuçlu ○ Limonlu ○ Meyveli ○ Diğer”.
Soru 2 • Enerji tasarrufu

Su tüketimi ile ilgili bir araştırma sorusu yaz ve kriterlere uygunluğunu kontrol et.

Örnek: “Sınıfımızdaki öğrenciler dişlerini fırçalarken musluğu kapatıyor mu?” Gruba yönelik ✔, birden çok cevap ✔, veri toplanarak cevaplanır ✔, amacı net ✔.
Soru 3 • Okul dışı etkinlikler

“Sınıf arkadaşlarınızın okul dışında yaptıkları faaliyetler nelerdir?” sorusu için Evet/Hayır seçenekli anket soruları yazıldı: Bisiklete biner misin? Sinemaya gider misin? Kitap okur musun? Bu ankete hangi soru eklenebilir?

Örneğin: “Spor yapar mısın?”, “Müzik aleti çalar mısın?”, “Resim yapar mısın?” Sorular araştırma sorusuyla ilgili ve kısa olmalı.
Soru 4 • Hava kirliliği

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, illerde hava kirliliğine neden olan ana kaynakları (karayolu trafiği, evsel ısınma, sanayi, termik santral…) bir haritada gösterdi. Bu verileri elde etmek için nasıl bir araştırma sorusu oluşturulmuş olabilir?

“Türkiye’deki illerde hava kirliliğine en çok hangi kaynak neden olmaktadır?” Veriler ölçüm istasyonlarından toplanıp haritada (görselleştirme) özetlenmiştir.
KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

TÜİK ne yapar? Türkiye İstatistik Kurumu; bireylerden, hanelerden ve iş yerlerinden araştırma ve sayım yoluyla veri toplar, bunları analiz eder ve herkesin kullanabileceği istatistiklere dönüştürür. 2023 sonunda Türkiye’nin nüfusu 85 372 377 kişi olarak açıklandı. Bu sayı da bir istatistiksel araştırmanın sonucudur!
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Performans Görevi: Çevre Kirliliğini Araştırıyorum

Çevrende gözlemlediğin bir çevre sorunu için bir araştırma sorusu oluştur. Soruna uygun 3–5 anket sorusu hazırla, en az 20 kişiye uygula (kişisel bilgileri sorma!). Verileri çetele ve sıklık tablosuyla düzenle, uygun bir grafikle göster ve sonucu birkaç cümleyle yorumla.

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1