dersmatematik.net • 5. Sınıf Matematik • Veri Görselleştirme Araçları
5. TEMA • İSTATİSTİKSEL ARAŞTIRMA SÜRECİ

Veri Görselleştirme Araçları

Ham verileri sıklık tablosuna dönüştürüyor; nokta grafiği, sütun grafiği ve daire grafiğiyle görselleştiriyoruz. Hangi grafiğin ne zaman daha kullanışlı olduğunu keşfediyor, grafikleri birbirine dönüştürüp yorumluyoruz.

Konu AnlatımıMAT.5.5.1Grafik dönüştürücü2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.5.5.1): Kategorik veri ile çalışabilme ve veriye dayalı karar verebilme.
Kategorik verileri sıklık tablosunda düzenler; nokta, sütun ve daire grafiği ile görselleştirir; grafikleri birbirine dönüştürür; verilerin dağılımını ve parça-bütün ilişkisini yorumlayarak veriye dayalı kararlar verir.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
sıklık tablosu, nokta grafiği, sütun grafiği, daire grafiği, kategori, dağılım, parça-bütün
Semboller
● 1 kişi   ▮ sütun   ◔ dilim
Araçlar
kareli kâğıt, cetvel, boya kalemleri, eş çemberler, dinamik matematik yazılımı
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

Kesirler, yüzdeler ve nokta grafiği hakkında bildiklerimizi hatırlayalım.

BAŞLAYALIM

Nokta Grafiği Her Zaman Kullanışlı mı?

Atatürk Ortaokulu öğrencileri 29 Ekim için tişört aldı: çok küçük 37, küçük 51, orta 83, büyük 55, çok büyük 41 tane. Bu verileri nokta grafiğiyle göstermek kolay mı?

Aynı veri, iki grafik
1. ARAÇ

Sıklık Tablosu

Bir veri grubundaki her kategorinin kaç kez tekrarlandığını gösteren tabloya sıklık tablosu denir. Ham veriler önce çetele ile sayılır, sonra sayılarla tabloya yazılır.

Yeşil Bir Dünya İçin: Elif, sınıf arkadaşlarına “Daha yeşil bir dünya için neler yapabiliriz?” diye sordu ve cevapları not aldı. Notlara sırayla tıklayarak sıklık tablosunu oluştur.

Ham veriden sıklık tablosuna
2. ARAÇ

Sütun Grafiği

Sütun grafiği, genişlikleri eşit sütunlarla verileri gösteren veri özetleme aracıdır. Sütunlar yatay ya da dikey olabilir. Eksenlere eşit aralıklarla ölçek yazılır; sütunun yüksekliği o kategorinin sıklığını gösterir. Grafiğin başlığı ve eksen adları yazılmalıdır.
Sütun grafiği çiz: Okula ulaşım

Sıklık tablosu: Okul servisi 250, Metrobüs 100, Metro 150, Araba 50, Yaya 300. Sütunları + / − ile ayarla (her tık 50 kişi).

Dikkat!
  • Ölçek eşit aralıklı olmalı (0, 50, 100, 150 …). Aralıkları farklı yazmak grafiği yanıltıcı yapar.
  • Dikey eksen 0’dan başlamalıdır.
  • Sütunların genişliği ve aralarındaki boşluklar eşit olmalıdır.
Sıra Sende

Kitapçının bir haftası

Çift sütun grafiği

5. sınıf öğrencilerinin çanta kütleleri cinsiyete göre gösterildi. Hangi kategoride kızlar erkeklerden fazla?

Kızlar: hafif 1, orta hafif 3, ağır 4, çok ağır 1. Erkekler: 3, 3, 0, 2. Kızlar ağır (6–8 kg) kategoride daha fazla (4 > 0). Ağır ve çok ağır çanta taşıyan 7 öğrenci var; sağlıkları için çantalarını hafifletmeliler!
3. ARAÇ

Daire Grafiği

Erdem’in araştırması: “Demir Apartmanı’nda yaşayan çocukların en sevdikleri spor türü nedir?” Tenis 3, basketbol 1, voleybol 4, futbol 2 kişi. Eş boncukları bir çemberin üstüne dizelim ve dilimleri oluşturalım.

Boncuklardan daire grafiğine
Daire grafiği, bir bütünün parçalarını daire dilimleriyle gösterir; parça–bütün ilişkisi kurmamızı sağlar. Her dilim, kategorinin bütünün kaçta kaçı (yüzde kaçı) olduğunu gösterir. Dilimlerin toplamı bütünü (%100) verir.
Sıra Sende

Kafedeki içecekler

Bir kafede bir günde kahve 35, çay 26, su 18, soda 12, süt 9 adet içildi (toplam 100). Daire grafiğindeki dilimlere uygun içeceği seç.

Dilimİçecek
Kahvaltı

İşçilere en sevdikleri kahvaltılık soruldu: bal %6, pankek %17, poğaça %22, yumurta %33, simit %11, tost %11. En çok ve en az sevilen hangisi? Hangi ikisi eşit?

En çok yumurta (%33), en az bal (%6); simit ve tost eşit (%11). Toplam: 6 + 17 + 22 + 33 + 11 + 11 = 100 ✔
ETKİNLİK

Grafik Dönüştürücü

Bir veri setini seç; sıklıkları + / − ile değiştir. Aynı verinin nokta, sütun ve daire grafiğinde nasıl göründüğünü karşılaştır.

Bir veri, üç grafik
KARŞILAŞTIRMA

Hangi Grafik Ne Zaman?

GrafikNe zaman kullanışlı?Dikkat
● Nokta grafiğiVeri sayısı az olduğunda; her bireyi tek tek görmek içinÇok veride çizmek ve saymak zordur.
▮ Sütun grafiğiÇok sayıda veriyi karşılaştırmak, en çok/en az olanı hızlı görmek içinÖlçek eşit aralıklı ve 0’dan başlamalı.
◔ Daire grafiğiKategorilerin bütünün kaçta kaçı / yüzde kaçı olduğunu göstermek içinKategori çok fazlaysa dilimler okunmaz.
Grafikleri karşılaştırma • Kırtasiye

Son iki saatte satılan ürün sayıları ve bunlardan elde edilen kazançlar iki grafikte gösterildi.

En çok kalem (10), en az pastel boya (3) satıldı. Ama en çok kazanç pastel boyadan (360 TL), en az kazanç silgiden (80 TL). Çok satılan ürün en çok kazandıran ürün olmayabilir: pastel boyanın tanesi pahalıdır (360 ÷ 3 = 120 TL)!
OYUN 1

Hangi Grafik?

Bu durum için en uygun grafik hangisi?

Oyun 2

Grafik Dedektifi

Grafiği oku, soruyu cevapla. Her soruda yeni bir grafik!

ALIŞTIRMALAR

Alıştırmalar

A) Doğru mu, yanlış mı?

Alıştırmalar

B) Tokyo 2020 madalyaları

BAĞLAM TEMELLİ SORULAR

Hayattan Sorular

Önce kendi cevabını defterine yaz, sonra “Çözümü gör” düğmesiyle karşılaştır.

Soru 1 • Televizyon

Haftalık TV izleme: 5/A’da nadiren 7, ara sıra 13, sıklıkla 4, her zaman 1; 8/A’da nadiren 4, ara sıra 15, sıklıkla 6, her zaman 5 öğrenci. a) Her sınıfta kaç kişi sıklıkla ya da her zaman izliyor? b) Verilerin değişebilirliği hakkında ne söylersin?

a) 5/A: 4 + 1 = 5; 8/A: 6 + 5 = 11. b) Aynı soru iki farklı sınıfa sorulunca farklı sonuçlar çıktı; 8/A’da çok TV izleyen daha fazla. İki sınıfta da veriler en çok “ara sıra”da toplanmış.
Soru 2 • Orman yangınları

Bir ilçedeki orman yangını nedenleri: cam kırıkları 8, sönmeden bırakılan ateş 15, kasıtlı 9, anız yakma 7, tarla açma 10, ihmal 12, çocukların ateşle oynaması 4. Hangi grafikle göstermek uygun olur? En büyük neden nedir? Ne öneririz?

7 kategori ve 65 veri var: sütun grafiği uygundur. En büyük neden ateşin sönmeden bırakılması (15). Piknikte ateş tamamen söndürülmeli, cam atık doğaya bırakılmamalı.
Soru 3 • Üniversite

Bir bölüme kayıt yaptıran öğrencilerin memleketleri: Erzurum 9, Adana 5, İstanbul 6, Manisa 3, Denizli 1, Ankara 8, Şanlıurfa 4. Kaç öğrenci var? Daire grafiğinde en büyük dilim hangi ilin?

9 + 5 + 6 + 3 + 1 + 8 + 4 = 36 öğrenci. En büyük dilim Erzurum (936 = 14 = %25).
KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

Hangi grafik ne zaman? Az sayıda veride her bireyi görmek için nokta grafiği; çok sayıda veriyi karşılaştırmak için sütun grafiği; kategorilerin bütünün kaçta kaçı olduğunu göstermek için daire grafiği kullanırız. Aynı veri üç grafikle de gösterilebilir; seçim, neyi vurgulamak istediğimize bağlıdır.
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Performans Görevi: Tasarruf Yapıyorum

Evde ya da okulda tasarruf için alınabilecek önlemlerle ilgili bir araştırma sorusu yaz. En az 20 kişiden veri topla, sıklık tablosu oluştur ve verileri iki farklı grafikle göster. Hangi grafiğin neden daha kullanışlı olduğunu açıklayan kısa bir yorum yaz.

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1