dersmatematik.net • 5. Sınıf Matematik • İşlemler ve Algoritma
6. TEMA • İŞLEMLERLE CEBİRSEL DÜŞÜNME

Temel Aritmetik İşlemler ve Algoritma

Ayran yapmak da, bir bahçenin çevresini hesaplamak da, şifre oluşturmak da adım adım ilerleyen bir yoldur. Harezmi’den adını alan algoritmayı, akış şemalarını ve temel işlemlerin algoritmalarını çalıştırarak keşfediyoruz.

Konu AnlatımıMAT.5.2.4Algoritma çalıştırıcı2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.5.2.4): Temel aritmetik işlem içeren durumlardaki algoritmaları yorumlayabilme.
Günlük hayattaki ve matematiksel durumlardaki adım adım süreçleri algoritma olarak ifade eder; akış şeması şekillerini tanır ve kullanır; dört işlem içeren algoritmaları çalıştırarak sonuç bulur, eksik adımları tamamlar ve algoritmalar arasındaki ilişkileri (tekrarlı toplama–çarpma, tekrarlı çıkarma–bölme) yorumlar.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
algoritma, akış şeması, adım, giriş, çıkış, işlem, karar, döngü, tekrarlı toplama, tekrarlı çıkarma
Semboller
⬭ başla/bitir   ▱ giriş/çıkış   ▭ işlem   ◇ karar
Araçlar
akış şeması kartları, hesap makinesi, blok tabanlı kodlama ortamı
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

Dört işlem ve işlemler arasındaki ilişkileri hatırlayalım.

BAŞLAYALIM

Sayı Sihirbazı

Aklından bir sayı tut ve adımları sırayla uygula. Sihirbaz sonucu bilecek!

Sihirli adımlar
Sır ne? Sayıyı 2 ile çarpıp 10 eklersek, 2’ye bölünce “sayı + 5” elde ederiz. Tutulan sayıyı çıkarınca hep 5 kalır. Bu adımlar dizisi bir algoritmadır: kim uygularsa uygulasın aynı sonuca ulaşır.
Harezmi ve algoritma 780–847 yılları arasında yaşayan İslam dünyasının büyük matematikçisi Harezmi, bugünkü sayı sistemini kullanmış ve “cebir” üzerine kitap yazmıştır. Avrupalılar onun düzenli hesap tekniğine “algoritma” demiştir.
1. KAVRAM

Algoritma Nedir?

Belli bir problemi çözmek ya da belirli bir amaca ulaşmak için tasarlanan adım adım yola algoritma denir. Algoritmanın adımları açık, sıralı ve sonlu olmalıdır; bir başlangıcı ve bir sonu vardır.

Ayran yapımı: Ayşe annesinden tarifi aldı ama notları karıştı! Adımları doğru sıraya koy: sıradaki adıma tıkla.

Adımları sırala
    Dikkat! Algoritmada bazı adımların yeri değişemez: Bardağa doldurmadan önce karıştırmak gerekir. “Tuz yeterli mi?” gibi karar adımlarında cevaba göre geri dönülebilir; buna döngü denir.
    2. KAVRAM

    Akış Şeması

    Algoritmalar akış şeması ile görsel olarak gösterilir. Her şeklin bir görevi vardır:

    Ayran yapma algoritmasının akış şeması
    ETKİNLİK

    Algoritma Çalıştırıcı

    Bir algoritma seç, girişleri değiştir ve adım adım çalıştır. İz tablosu, her adımda değişkenlerin aldığı değerleri gösterir.

    Çalıştırıcı
    Sıra Sende

    Ahmet’in adımları

    Ahmet bir haftada şu adımları attı: Pzt 8500, Sal 5600, Çar 9750, Per 4900, Cum 7500, Cmt 10 000, Paz 3600. Toplamı bulan algoritmanın eksik adımlarını seç.

    Adımİçerik
    3. KAVRAM

    İşlemler Arasındaki İlişkiler

    Tekrarlı toplama → çarpma
    Gülşen 19 tane 5’i toplamak yerine 5 × 19 = 95 işlemini yaptı. Çarpma, aynı sayının tekrarlı toplanmasının kısa yoludur.
    Tekrarlı çıkarma → bölme
    12’den 3’ü kaç kez çıkarabiliriz? 12 → 9 → 6 → 3 → 0: 4 kez. Yani 12 ÷ 3 = 4. Bölme, tekrarlı çıkarmanın kısa yoludur.
    Tekrarlı çıkarma makinesi
    Market alışverişi

    A marka kaşarın 400 gramı 140 TL, B markanın 700 gramı 210 TL. Algoritma: “100 gramın fiyatını bul, 10 ile çarp.” Hangisinin kilogramı daha ucuz?

    A: 140 ÷ 4 = 35 TL (100 g) → 35 × 10 = 350 TL/kg. B: 210 ÷ 7 = 30 TL (100 g) → 30 × 10 = 300 TL/kg. B marka daha ucuz.
    ETKİNLİK

    Şifreleme Algoritması

    Mina, sosyal medya şifresini unutmamak ve tahmin edilmesini zorlaştırmak için bir şifreleme algoritması kullandı. Doğum yılını gir, algoritma şifreyi üretsin.

    Mina’nın algoritması
    Güvenli şifre
    • Her hesapta aynı şifreyi ya da doğum tarihini doğrudan kullanmak hesabın ele geçirilme riskini artırır.
    • Şifreleme (kriptografi) algoritmaları şifrelerin tahmin edilmesini zorlaştırır.
    • Şifreni kimseyle paylaşma!
    OYUN 1

    Hangi Şekil?

    Bu adım akış şemasında hangi şekille gösterilir?

    Oyun 2

    Algoritma Ustası

    Karışık verilen adımları doğru sıraya koy.

    ALIŞTIRMALAR

    Alıştırmalar

    A) Doğru mu, yanlış mı?

    Alıştırmalar

    B) Algoritmayı çalıştır

    BAĞLAM TEMELLİ SORULAR

    Hayattan Sorular

    Önce kendi cevabını defterine yaz, sonra “Çözümü gör” düğmesiyle karşılaştır.

    Soru 1 • Bilyeler

    Terazinin sol kefesinde 42, sağ kefesinde 10 eş bilye var. Remzi soldan sağa önce 1, sonra 3, sonra 5 … (her defasında 2 fazla) bilye aktarıyor. a) Kaçıncı aktarımda denge sağlanır? b) Her defasında 2 bilye aktarsaydı kaçıncı aktarımda denge sağlanırdı?

    Toplam 52, dengede her kefe 26 olmalı; soldan 16 bilye gitmeli. a) 1 + 3 + 5 + 7 = 16 → 4. aktarım. b) 16 ÷ 2 = 8. aktarım.
    Soru 2 • Kartlar

    Ferhat 8, 10, 25, 30 sayılarını ▢ + ▢ × ▢ − ▢ kartlarına birer kez yerleştirecek. En büyük ve en küçük sonuç kaçtır?

    En büyük: çarpım en büyük olmalı, çıkan en küçük: 10 + 25 × 30 − 8 = 752. En küçük: çarpım en küçük, çıkan en büyük: 25 + 8 × 10 − 30 = 75.
    Soru 3 • Bahçe duvarı

    Hasan 10 m × 25 m’lik bahçesinin etrafına duvar örecek. Algoritmayı yaz ve sonucu bul.

    1) Başla 2) Kısa kenarı gir (10) 3) Uzun kenarı gir (25) 4) Çevre = 2 × (10 + 25) 5) Sonucu yaz: 70 m 6) Bitir.
    Soru 4 • Şekil örüntüsü

    Feyza her adımda 1 üçgen, 1 kare ve 1 daire ekleyerek örüntü oluşturuyor; her şekli eşit sürede ekliyor ve 1. adımı 4 dakikada bitiriyor. 1. adımda 4 şekil var. 7. adım için kaç dakika gerekir? (Her adımda 3 şekil eklenir.)

    Bir şekil 1 dakika. Şekil sayısı: 3 × n + 1 → 7. adım 22 şekil → 22 dakika. 40. adım: 3 × 40 + 1 = 121 şekil.
    KAVRAM YANILGILARI

    Yanılgı Avcısı

    Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

    ÖZET

    Zihin Haritası

    Algoritma kelimesi nereden geliyor? 780–847 yılları arasında yaşayan büyük matematikçi Harezmi, bugünkü sayı sistemini kullanmış, sıfırı ilk kullananlardan olmuş ve “cebir” üzerine kitap yazmıştır. Avrupalılar onun düzenli hesap tekniğine “Algoritmi” demiş; “algoritma” kelimesi buradan gelir. Bugün bilgisayarların, telefonların ve oyunların hepsi algoritmalarla çalışır!
    Özet

    Kendini Dene

    10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

    Değerlendirme

    Etkinlik: Bayrağımızı Çiz

    Bir arkadaşının gözleri kapalıyken ona yalnızca adım adım yönergeler vererek kareli kâğıda Türk bayrağını çizdir. Yönergelerini algoritma olarak yaz ve akış şemasına dönüştür. Hangi adımlar eksik ya da belirsizdi? Algoritmanı düzelt ve yeniden dene.

    Öz Değerlendirme

    Her ifade için kendini değerlendir.

    Öğrenme Günlüğüm

    Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

    1 / 1