dersmatematik.net • 5. Sınıf Matematik • Olayların Olasılığı
7. TEMA • VERİDEN OLASILIĞA

Olayların Olasılığı

Yarın yağmur yağacak mı? Çark maviye mi duracak? Bu oyun adil mi? Kesin, imkânsız, az olası, eşit olası ve çok olası olayları tanıyor; çark, torba ve renk küpü deneyleriyle olasılıkları tahmin ediyoruz.

Konu AnlatımıMAT.5.6.2Çark ve torba deneyleri2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.5.6.2): Olayların olasılıklarını az veya çok olasılıklı şeklinde ortaya koyabilme.
Günlük hayattaki belirsiz durumları fark eder; olayları kesin, imkânsız, az olası, eşit olası ve çok olası olarak sınıflandırır; olasılık tahminlerini gerekçelendirir ve kesir ya da yüzde ile ifade eder; deneylerin sonuçlarını tahminleriyle karşılaştırır.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
olasılık, olay, kesin olay, imkânsız olay, az olası, eşit olası, çok olası, adil oyun
Semboller
0 imkânsız   1 kesin   %50 eşit olası
Araçlar
renkli toplar ve torba, renk küpü, çarklar, madenî para, sayı küpü
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

Olayların kesin mi, imkânsız mı olduğunu düşünelim.

BAŞLAYALIM

Belirsiz Durumlar

Pikniğe gideceğimiz gün yağmur yağacak mı? Basketbolcu üçlük atışı sokacak mı? Doğacak bebek sarışın mı olacak? Bu durumların sonucunu kesin olarak bilemeyiz. Bilgisayarın klavyesine rastgele basarak “Dede Korkut Hikâyeleri”ni yazabilir miyiz?

Rastgele klavye
—
Sonucu önceden kesin olarak bilinemeyen durumlara belirsiz durum denir. Matematiğin belirsiz durumlarla ilgilenen alanına olasılık denir. Olasılık, bir olayın gerçekleşme ihtimalini gösterir.

Olasılık sözcükleri

Günlük dilde olasılık bildiren sözcükleri az olandan çok olana doğru sırala: sıradaki sözcüğe tıkla.

—
1. KAVRAM

Olay Türleri

  • Gerçekleşmesi mümkün olmayan olaya imkânsız olay denir: Uçan bir fil görmek. Olasılığı 0 (%0).
  • Mutlaka gerçekleşecek olaya kesin olay denir: Suya atılan taşın batması. Olasılığı 1 (%100).
  • Gerçekleşip gerçekleşmeyeceği bilinmeyen olaylar az olası, eşit olası ya da çok olası olabilir.
Az olası
Ağustosta Antalya’ya kar yağması, Gülce’nin piyango kazanması
Eşit olası
Atılan madenî paranın tura gelmesi: 12 = %50
Çok olası
Ocak ayında Erzurum’a kar yağması
Sıra Sende

Olayları sınıflandır

OlayTürü
Dikkat! Bazı olayların olasılığı kişiden kişiye farklı tahmin edilebilir: “Annemin bugün bana oyuncak alması” birine göre az, başkasına göre çok olasıdır. Bu tür tahminlere öznel olasılık denir. Ama madenî para, zar, torba gibi durumlarda tahmin sayılara dayanır.
ETKİNLİK

Çark Deneyi

Çark çevrildiğinde okun mavi renge gelme olasılığını önce tahmin et, sonra çevirerek dene.

Çarkı çevir
ETKİNLİK

Renkli Toplar

Esra Öğretmen sordu: “Torbada özdeş 3 kırmızı, 1 mavi top var. Rastgele çekilen topun kırmızı olma olasılığı hakkında ne dersiniz?”

Ahmet: “Az olası, çünkü mavi en sevdiğim renk.”
Betül: “Çok olası, çünkü kırmızı en sevdiğim renk.”
Furkan: “Çok olası, çünkü kırmızı topların sayısı fazla.”
Sude: “İmkânsız, çünkü 1 benim şanslı sayım.”
Kim haklı?

Hangi öğrencinin gerekçesi matematikseldir?

Furkan. Olasılık, sevilen renge ya da şanslı sayıya göre değil, toplardaki sayılara göre tahmin edilir: 4 toptan 3’ü kırmızı → 34 = %75, çok olası.
Torbadan top çek
ETKİNLİK

Bu Oyun Adil mi?

Renk küpünün 4 yüzü mavi, 2 yüzü kırmızı. Mavi seçen oyuncu küp mavi gelince, kırmızı seçen kırmızı gelince 1 puan alıyor.

Tüm oyuncuların kazanma olasılığı eşit olan oyuna adil oyun denir.
Renk küpü atışı
Harf küpü

Bir küpün 3 yüzünde A, 2 yüzünde B, 1 yüzünde C var. Hangi harfin gelme olasılığı en fazla? B ve C için ne söylersin?

En fazla A (36 = 12, eşit olası). B: 26 = 13, az olası. C: 16, en az olası (ama imkânsız değil!).
VERİDEN TAHMİNE

Yanıma Şemsiye Almalı mıyım?

Meteoroloji verilerine göre bazı illerde haziran ayında (30 gün) ortalama yağışlı gün sayıları:

Doğa: “Rize’ye haziranda yağmur yağma olasılığı çok.”
Ece: “Ankara’ya yağmur yağma olasılığı %50’ye yakın.”
Poyraz: “Mersin’e yağmur yağma olasılığı az.”
Değerlendir

Kimlerin düşüncesine katılırsın? Bursa için tahminin ne? Hangi şehre giderken şemsiye alırsın?

Mersin 230 → az olası, Poyraz haklı. Rize 1430 ≈ %47 → diğer illere göre en olası, yarıya yakın; Doğa’nın “çok” demesi diğer illerle karşılaştırıldığında anlamlı. Ankara 930 = %30 → %50’ye yakın değil, az olası; Ece’ye katılmayız. Bursa 630 = %20 → az olası. Şemsiye en çok Rize için gerekli.
OYUN 1

Olasılık Kutuları

Olayı doğru kutuya at!

Oyun 2

Hangi Torbayı Seçersin?

Kırmızı top çekersen kazanıyorsun. Kırmızı çekme olasılığı daha fazla olan torbayı seç.

ALIŞTIRMALAR

Alıştırmalar

A) Doğru mu, yanlış mı?

Alıştırmalar

B) Kesin mi, imkânsız mı?

OlayKarar
BAĞLAM TEMELLİ SORULAR

Hayattan Sorular

Önce kendi cevabını defterine yaz, sonra “Çözümü gör” düğmesiyle karşılaştır.

Soru 1 • Ödül çarkı

Murat ile Burak’ın ödül çarkının yarısı dondurma, dörtte biri patlamış mısır, dörtte biri pamuk şeker. Kazanan hangi ödülü alma olasılığı daha yüksek?

Dondurma 12 = %50 (eşit olası), patlamış mısır ve pamuk şeker 14 = %25 (az olası). Dondurma alma olasılığı patlamış mısırdan daha yüksek.
Soru 2 • Dal üstündeki kuşlar

Dalda 5 mavi, 2 sarı, 1 kırmızı kuş var. Havalanan kuşun hangi renk olma olasılığı en fazla, hangisi en az?

En fazla mavi (58, çok olası), en az kırmızı (18). Sarı 28 = 14, az olası.
Soru 3 • Kendi olasılıkların

Aşağıdakileri kesir ya da yüzde ile tahmin et: a) Madenî paranın tura gelmesi b) Gülce’nin doğum gününün 30 Şubat olması c) Sayı küpünün üst yüzüne bir rakam gelmesi.

a) 12 = %50 (eşit olası). b) Şubat 30 gün çekmez: 0, imkânsız. c) Küpün her yüzünde 1–6 arası rakam var: 1, kesin.
KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

Şans mı, matematik mi? Bir torbada 3 kırmızı 1 mavi top varsa kırmızının çok olası olmasının nedeni kırmızının “şanslı renk” olması değil, torbada daha fazla olmasıdır. Olasılık tahmininde kişisel tercihler değil, sayılar ve veriler belirleyicidir. Az sayıda denemede şaşırtıcı sonuçlar çıkabilir; deneme sayısı arttıkça sonuçlar tahmine yaklaşır.
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Performans Görevi: Adil Oyun Tasarlama

Bir oyun tasarla ve iki versiyonunu hazırla: adil olan ve adil olmayan. Kurallarını yaz, arkadaşlarınla oyna, sonuçları sıklık tablosu ya da sütun grafiğiyle göster. Hangi versiyonun neden adil olduğunu gerekçeleriyle açıkla ve afiş olarak sun.

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1