dersmatematik.net • 5. Sınıf Matematik • Olasılık Spektrumu
7. TEMA • VERİDEN OLASILIĞA

Olasılık Spektrumu

Bir olayın olasılığı 0 ile 1 arasında bir yerdedir. Olayları imkânsızdan kesine uzanan olasılık spektrumunda konumlandırıyor; kesir, ondalık gösterim ve yüzde ile ifade ediyor, misket kavanozları ve yumurta kutularıyla tahminlerimizi sınıyoruz.

Konu AnlatımıMAT.5.6.1Spektrum yerleştirici2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.5.6.1): Bir olayın olasılık değerinin 0 ile 1 arasında (0 ve 1 dâhil) olduğunu yorumlayabilme.
Olasılık değerlerinin 0 ile 1 arasında olduğunu fark eder; olayları olasılık spektrumunda imkânsız, az olası, eşit olası, çok olası ve kesin bölgelerine yerleştirir; olasılıkları kesir, ondalık gösterim ve yüzde ile ifade eder; öznel tahminlerin kişiden kişiye değişebileceğini tartışır.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
olasılık spektrumu, imkânsız, az olası, eşit olası, çok olası, kesin, öznel olasılık
Semboller
0 – ½ – 1   %0 – %50 – %100
Araçlar
olasılık çizgisi (spektrum), misketler ve kavanoz, yumurta kutusu, renkli kartlar
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

Olay türlerini ve kesir–ondalık–yüzde gösterimlerini hatırlayalım.

1. KAVRAM

Olasılık Spektrumu Nedir?

Bir olayın meydana gelme olasılığı, 0’dan 1’e (ya da %0’dan %100’e) uzanan bir çizgi üzerinde gösterilebilir. Bu çizgiye olasılık spektrumu denir.
  • Bir olayın olasılığı 0 ile 1 arasındadır (0 ve 1 dâhil).
  • Olasılık 0’a ne kadar yakınsa olay o kadar az olası, 1’e ne kadar yakınsa o kadar çok olasıdır.
  • Olasılık 12, 0,5 ya da %50 ise olayın gerçekleşme ve gerçekleşmeme olasılıkları eşittir.
Spektrum gezgini
ETKİNLİK

Olayları Spektruma Yerleştir

Bir olay seç, sonra spektrumda uygun yere tıkla.

Yerleştirici
Sarı top

Torbada özdeş 3 kırmızı ve 1 sarı top var. Sarı top çekme olasılığını kesir, ondalık ve yüzde ile tahmin et; spektrumda nereye koyarsın?

4 toptan 1’i sarı: 14 = 0,25 = %25. 0 ile 12 arasında, az olası bölgede, 0’a daha yakın.
ETKİNLİK

Harfli Spektrum

Spektrumdaki harfler bazı olasılık değerlerini gösteriyor. Her harfe uygun olayı seç. Örnek: G → “Salı gününden sonra çarşambanın gelmesi.”

OlayHarf
ETKİNLİK

Misketleri Boyuyorum

Kavanozdaki 10 özdeş misketi cümleye uygun olacak şekilde boya. Bir renk seç, sonra misketlere tıkla.

Kavanoz
ETKİNLİK

Yumurta Kutuları

Kahverengi ve beyaz yumurtalar kutulara yerleştirildi. Bir kutuya tıkla: o kutudan rastgele alınan yumurtanın beyaz olma olasılığı spektrumda gösterilsin.

Kutudan yumurta al
Bir kutu seç.
2. KAVRAM

Öznel Olasılık

Zeynep: “Bence kırmızı takımın şampiyon olması çok olası.” Çınar: “Bana göre imkânsız.” İkisi aynı olay için spektrumda farklı yerleri işaretledi.

Kişilerin kendi düşünce, bilgi ve deneyimlerine göre yaptığı olasılık tahminine öznel olasılık denir. Aynı olay için farklı kişilerin öznel tahminleri farklı olabilir. Torba, çark, zar gibi durumlarda ise tahminler sayılara dayanır ve herkes için aynıdır.
Senin tahminin
OYUN 1

Spektrum Dartı

Verilen olasılığın yerine spektrumda tıkla. Ne kadar yakına atarsan o kadar çok puan!

Oyun 2

Hangi Bölge?

Olasılık değeri spektrumun hangi bölgesindedir?

ALIŞTIRMALAR

Alıştırmalar

A) Doğru mu, yanlış mı?

Alıştırmalar

B) Hangisi daha olası?

BAĞLAM TEMELLİ SORULAR

Hayattan Sorular

Önce kendi cevabını defterine yaz, sonra “Çözümü gör” düğmesiyle karşılaştır.

Soru 1 • Kuşlar

Dalda 3 mavi, 4 sarı ve 1 kırmızı kuş var. Havalanan kuşun sarı olma olasılığını spektrumda nereye koyarsın?

8 kuştan 4’ü sarı: 48 = 12 = 0,5 = %50 → spektrumun tam ortası, eşit olası. Kırmızı 18, 0’a yakın.
Soru 2 • Harf küpü

Küpün 3 yüzünde A, 2 yüzünde B, 1 yüzünde C var. A, B ve C’nin gelme olasılıklarını spektrumda sırala.

C: 16 (0’a yakın) < B: 26 < A: 36 = 12 (ortada). Hiçbiri 0 ya da 1 değil.
Soru 3 • Kesir mi, yüzde mi?

“Yağmur yağma olasılığı %80.” ve “Kar yağma olasılığı 15.” cümlelerindeki olayları spektrumda göster. Hangisi daha olası?

%80 = 0,8 → çok olası, 1’e yakın. 15 = 0,2 = %20 → az olası, 0’a yakın. Yağmur daha olası.
Soru 4 • Olmaz!

Ali “Takımımızın kazanma olasılığı %120!” dedi. Bu ifade doğru olabilir mi?

Hayır. Olasılık en fazla 1 (%100) olabilir. %120 olasılık yoktur; Ali çok emin olduğunu abartarak söylüyor.
KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

Neden 0 ile 1 arası? Bir olay ya hiç gerçekleşmez (0), ya mutlaka gerçekleşir (1) ya da arada bir yerdedir. 1’den büyük olasılık “kesinden daha kesin”, 0’dan küçük olasılık “imkânsızdan daha imkânsız” demek olurdu; bunlar anlamsızdır. Bu yüzden olasılık her zaman 0 ile 1 (%0 ile %100) arasındadır.
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Etkinlik: Sınıf Spektrumu

Sınıf duvarına uzun bir ip ger, uçlarına “0 – İmkânsız” ve “1 – Kesin”, ortasına “½ – Eşit olası” yaz. Her öğrenci bir olay kartı yazsın ve kartı ipin üzerinde uygun yere mandalla assın. Aynı olay için farklı yerler seçen arkadaşlarınla gerekçelerinizi tartışın.

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1