dersmatematik.net • 6. Sınıf Matematik • Doğal Sayıların Çarpanları
1. TEMA • SAYILAR VE NİCELİKLER (1)

Bir Doğal Sayının Çarpanları

Alanı 12 m² olan dikdörtgen bir bahçenin kenarları kaç metre olabilir? Bu sorunun cevabı 12’nin çarpanlarında saklı. Bir doğal sayıyı iki doğal sayının çarpımı olarak yazmayı, çarpan çiftlerini sistemli bulmayı ve çarpan ile bölen arasındaki ilişkiyi keşfediyoruz.

Konu AnlatımıMAT.6.1.1Dikdörtgen dizici2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.6.1.1): Karşılaştığı problem durumlarında bir doğal sayının çarpan ve katlarına yönelik muhakeme yapabilme.
Bir doğal sayıyı iki doğal sayının çarpımı biçiminde yazar; çarpan çiftlerini sistemli olarak bulur; çarpan ile bölen arasındaki ilişkiyi açıklar; çarpanların sınırlı sayıda olduğunu, en küçük çarpanın 1, en büyük çarpanın sayının kendisi olduğunu genelleme olarak ifade eder.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
çarpan, çarpan çifti, çarpım, bölen, kalansız bölünme, doğal sayı
Semboller
a × b = c a ve b, c’nin çarpanı
Araçlar
kareli kâğıt, birim kareler, sayı kartları, tablo
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

Çarpma ve bölme arasındaki ilişkiyi hatırlayalım.

BAŞLAYALIM

Selim Bey’in Bahçeleri

Çiftçi Selim Bey, dikdörtgen biçimindeki iki bahçesinden alanı 10 m² olanına domates, 11 m² olanına salatalık ekecek. Bahçelerin kenar uzunlukları doğal sayı (metre) olmalı. Kenarlar kaç metre olabilir?

Bahçe kur
Ne fark ettin? 10 m² için iki farklı bahçe (1 × 10 ve 2 × 5) kurulabildi, 11 m² için ise yalnızca bir tane (1 × 11). Sayının kaç farklı biçimde iki doğal sayının çarpımı olarak yazılabildiği, o sayının çarpanlarına bağlıdır.
1. KAVRAM

Çarpan Nedir?

Bir doğal sayı iki doğal sayının çarpımı biçiminde yazılabiliyorsa bu sayılardan her birine o sayının çarpanı denir.
12 = 3 × 4 eşitliğinde 3 ve 4, 12’nin çarpanlarıdır. (3, 4) ikilisine bir çarpan çifti denir.
12’nin çarpan çiftleri
1 × 12  •  2 × 6  •  3 × 4
12’nin çarpanları: 1, 2, 3, 4, 6, 12
7’nin çarpan çiftleri
1 × 7
7’nin çarpanları: 1, 7
Dikkat!
  • 3 × 4 ile 4 × 3 aynı çarpan çiftidir; çarpmanın değişme özelliği yüzünden bir kez yazılır.
  • Çarpanları sıralarken her sayıyı bir kez yazarız: 16 = 4 × 4 olsa da 4 yalnızca bir kez yazılır.
  • Her doğal sayının (0 hariç) en az bir çarpan çifti vardır: 1 × sayının kendisi.
Örnek

18’in tüm çarpanlarını bulunuz.

1 × 18, 2 × 9, 3 × 6 → 4’e bakarız: 18 ÷ 4 kalanlı. 5 kalanlı. 6’ya gelince 3 × 6 zaten yazıldı, dururuz. Çarpanlar: 1, 2, 3, 6, 9, 18.
ETKİNLİK

Dikdörtgen Dizici

Birim kareleri dikdörtgen biçiminde diz. Her dikdörtgen bir çarpan çiftidir. Satır sayısını değiştir; kareler tam bir dikdörtgen oluşturuyor mu?

Kareleri diz
3
2. KAVRAM

Çarpanları Sistemli Bulma: Çarpan Gökkuşağı

Bir sayının çarpanlarını hiç atlamadan bulmak için 1’den başlarız ve sırayla deneriz. Bulduğumuz her çarpanın “eşini” de hemen yazarız. Eşler birbirine yaklaşıp buluşunca dururuz.

Gökkuşağı çizici
Ne zaman durmalıyım? Denediğin sayının kendisiyle çarpımı, sayıyı geçtiğinde dur. 36 için 6 × 6 = 36’ya geldik; 7 × 7 = 49 > 36 olduğundan daha büyük sayıları denemeye gerek yok.
3. KAVRAM

Çarpan ile Bölen Aynı Anlama Gelir

a, b’nin çarpanı ise b, a’ya kalansız bölünür. Bu yüzden bir sayının çarpanlarına o sayının bölenleri de denir.
3 × 4 = 12 ⇔ 12 ÷ 3 = 4 ve 12 ÷ 4 = 3 (kalan 0)
Bölme testi
Örnek

4, 28’in çarpanı mıdır? 6, 28’in çarpanı mıdır?

28 ÷ 4 = 7, kalan 0 → 4 bir çarpan (4 × 7 = 28). 28 ÷ 6 = 4, kalan 4 → 6, 28’in çarpanı değildir.
GENELLEMELER

Çarpanlar Hakkında Neler Söyleyebiliriz?

Sınıfta gruplar şu varsayımları ortaya attı. Her varsayımı sınamak için bir sayı seç ve sonucu gör.

Varsayım sınayıcı
  • Her doğal sayı (0 hariç) 1’e ve kendisine kalansız bölünür.
  • Bir doğal sayının en küçük çarpanı 1, en büyük çarpanı kendisidir.
  • Bir doğal sayının çarpanları sınırlı sayıdadır; çarpanlar sayıdan büyük olamaz.
  • Bir sayının çarpan sayısı genellikle çifttir; çarpanlar ikişer ikişer eşleşir. Yalnızca 4, 9, 16, 25 … gibi bir sayının kendisiyle çarpımı olan sayılarda tek olur.
OYUN 1

Çarpan Avcısı

Ekrandaki sayı, hedef sayının çarpanı mı? Hızlı karar ver!

Oyun 2

Eksik Eşi Bul

Çarpan çiftinin eksik sayısını seç.

ALIŞTIRMALAR

Alıştırmalar

A) Doğru mu, yanlış mı?

Alıştırmalar

B) Kaç tane çarpanı var?

BAĞLAM TEMELLİ SORULAR

Hayattan Sorular

Önce kendi cevabını defterine yaz, sonra “Çözümü gör” düğmesiyle karşılaştır.

Soru 1 • Okul bahçesi

Alanı 48 m² olan dikdörtgen bir okul bahçesinin kenar uzunlukları doğal sayıdır. Bahçeyi çevreleyen duvarın uzunluğu en az ve en çok kaç metre olabilir?

Çarpan çiftleri: 1×48, 2×24, 3×16, 4×12, 6×8. Çevreler: 98, 52, 38, 32, 28 m. En az 28 m (6×8), en çok 98 m (1×48). Kenarlar birbirine yaklaştıkça çevre küçülür.
Soru 2 • Sandalye dizimi

Konferans salonuna 30 sandalye, her sırada eşit sayıda olacak biçimde dizilecek. Kaç farklı dizilim yapılabilir? (Bir sırada en az 2 sandalye olsun.)

30’un çarpanları 1, 2, 3, 5, 6, 10, 15, 30. Sıradaki sandalye sayısı 2, 3, 5, 6, 10, 15 ya da 30 olabilir → 7 dizilim.
Soru 3 • Kurabiye kutusu

Ayşe 36 kurabiyeyi, her kutuda eşit sayıda ve hiç artmayacak biçimde kutulara koyacak. Kutuya en az 5, en çok 10 kurabiye sığıyor. Kaç kutu kullanabilir?

36’nın 5 ile 10 arasındaki çarpanları 6 ve 9. 6’şarlı → 6 kutu, 9’arlı → 4 kutu.
Soru 4 • Gizemli sayı

Ben 20’den küçük bir tek sayıyım. Tam olarak 3 tane çarpanım var. Ben kimim?

Çarpan sayısı tek olan sayılar bir sayının kendisiyle çarpımıdır: 1, 4, 9, 16. Bunlardan 3 çarpanı olan tek sayı 9’dur (1, 3, 9).
KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

Merak kutusu: E-postalarımızı ve banka kartı işlemlerini koruyan şifreleme sistemleri, çok büyük sayıların çarpanlarını bulmanın çok zor olmasına dayanır. Bilgisayarlar bile yüzlerce basamaklı bir sayının çarpanlarını yıllarca arayabilir!
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Etkinlik: Bahçe Tasarımcısı

Kareli kâğıda alanı 24, 36 ve 17 birim kare olan tüm dikdörtgen bahçeleri çiz. Her biri için çarpan çiftlerini yaz. Hangi alan en çok, hangisi en az bahçe seçeneği verdi? Nedenini açıkla.

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1