dersmatematik.net • 6. Sınıf Matematik • Doğal Sayıların Katları
1. TEMA • SAYILAR VE NİCELİKLER (1)

Bir Doğal Sayının Katları

Ahmet her hafta kumbarasına 5 TL atıyor. 36 hafta sonra kaç lirası olur? Necla Hanım’ın her adımı 60 cm; 7 adımda ne kadar yol alır? Bir doğal sayının katlarını bulmayı, katların sonsuz olduğunu ve katların problem çözmeyi nasıl kolaylaştırdığını keşfediyoruz.

Konu AnlatımıMAT.6.1.1Yüzlük tablo2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.6.1.1): Karşılaştığı problem durumlarında bir doğal sayının çarpan ve katlarına yönelik muhakeme yapabilme.
Bir doğal sayının katlarını sayma sayılarıyla çarparak bulur; katların sonsuz, çarpanların sınırlı olduğunu fark eder; en küçük katın sayının kendisi olduğunu genelleme olarak ifade eder; kat ilişkisini problem çözmede kullanır.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
kat, sayma sayıları, ardışık katlar, en küçük kat, çarpan, örüntü
Semboller
a × 1, a × 2, a × 3, … a’nın katları
Araçlar
yüzlük tablo, sayı doğrusu, takvim, tablo
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

Çarpma ve sayı örüntülerini hatırlayalım.

BAŞLAYALIM

Necla Hanım’ın Adımları

Necla Hanım’ın bir adımının uzunluğu 60 cm. Attığı adım sayısı arttıkça yürüdüğü toplam mesafe nasıl değişir? Adım sayısını artır, tabloyu doldur.

Adım tablosu
Ne fark ettin? Toplam mesafe her adımda 60 cm artıyor: 60, 120, 180, 240 … Bu sayıların her biri 60’ın bir sayma sayısıyla çarpımıdır. Bu sayılara 60’ın katları denir.
1. KAVRAM

Kat Nedir?

Bir doğal sayının sayma sayıları (1, 2, 3, 4, …) ile sırayla çarpılmasıyla elde edilen sayılara o sayının katları denir.
15’in katları: 15 × 1 = 15, 15 × 2 = 30, 15 × 3 = 45, …
Kat makinesi
Dikkat!
  • Katlar sayma sayılarıyla çarpılarak bulunur. 0 × 7 = 0 olsa da bu derste katları 7 × 1’den başlatıyoruz.
  • Bir sayının en küçük katı kendisidir: 8’in en küçük katı 8 × 1 = 8.
  • Katların sonu yoktur; doğal sayılar bitmediği için istediğimiz kadar devam ettirebiliriz.
Örnek • Kumbara

Ahmet her hafta kumbarasına 5 TL atıyor. 36 hafta sonra kumbarada kaç TL olur? 100 TL’ye kaçıncı haftada ulaşır?

Kumbaradaki para 5’in katlarıdır: 5, 10, 15, … 36. hafta: 5 × 36 = 180 TL. 100 = 5 × 20 → 20. haftada.
ETKİNLİK

Yüzlük Tabloda Katlar

İki sayı seç; yüzlük tabloda katlarını farklı renklerle boyayalım. Hangi sayılar iki renge de boyandı?

Yüzlük tablo
Genelleme: Bir doğal sayının çarpanlarının en büyüğü ile katlarının en küçüğü o sayının kendisine eşittir.
ETKİNLİK

Sayı Doğrusunda Katlar

Kurbağa sıfırdan başlayarak hep aynı uzunlukta sıçrıyor. Kurbağanın bastığı her nokta, sıçrama uzunluğunun bir katıdır.

Sıçrayan kurbağa
2. KAVRAM

Kat ile Çarpan Arasındaki İlişki

a × b = c ise c, a’nın ve b’nin katıdır; a ve b ise c’nin çarpanıdır.
Bir doğal sayının katları o sayıya kalansız bölünür: 42, 7’nin katıdır çünkü 42 ÷ 7 = 6.
Çarpanlar
Sayının içindeki parçalardır; sayıdan küçük ya da eşittir; sınırlı sayıdadır.
12’nin çarpanları: 1, 2, 3, 4, 6, 12
Katlar
Sayının tekrarlarıdır; sayıdan büyük ya da eşittir; sonsuz sayıdadır.
12’nin katları: 12, 24, 36, 48, …
Çarpan mı, kat mı?
Örnek

Bir doğal sayının çarpanları 1, 2, 4, 5, 10 ve 20’dir. Bu sayının 200’den küçük katlarını bulunuz.

En büyük çarpan sayının kendisidir: sayı 20. Katları: 20, 40, 60, 80, 100, 120, 140, 160, 180 (200 dâhil değil).
PROBLEM ÇÖZME

Katlarla Problem Çözme

Mola planlayıcı

Zeynep Hanım her 80 km’de bir mola veriyor. Toplam yol 940 km. Kaçıncı kilometrelerde mola verir?

Örnek • Gökdelen

60 katlı bir gökdelende A asansörü yalnızca 4’ün katı olan katlarda, B asansörü yalnızca 6’nın katı olan katlarda duruyor. Ali 30. kattaki ofise gidecek. Hangi asansöre binmeli, hangi katta inip merdivenle devam etmeli?

30, 6’nın katıdır (6 × 5) → B asansörü doğrudan 30. katta durur. A asansörü 28. ve 32. katta durur; 30’a gitmez.
OYUN 1

Kat mı, Değil mi?

Ekrandaki sayı, verilen sayının katı mı? Hızlı karar ver!

Oyun 2

Kat Merdiveni

Katlar dizisinde eksik olan sayıyı bul.

ALIŞTIRMALAR

Alıştırmalar

A) Doğru mu, yanlış mı?

Alıştırmalar

B) Hesapla

BAĞLAM TEMELLİ SORULAR

Hayattan Sorular

Önce kendi cevabını defterine yaz, sonra “Çözümü gör” düğmesiyle karşılaştır.

Soru 1 • Otobüs seferleri

Bir otobüs durağından sabah 7.00’den itibaren her 15 dakikada bir otobüs kalkıyor. 8.20’de durağa gelen Elif en erken saat kaçta otobüse biner?

7.00’den sonra geçen dakikalar 15’in katı olmalı: 80 dakika sonra (8.20) değil; 15’in 80’den büyük en küçük katı 90 → 8.30.
Soru 2 • Sulama

Bir bahçıvan çiçekleri her 3 günde bir suluyor. Ayın 1’inde suladıysa ayın 30’una kadar kaç kez daha sular?

1’e 3’ün katları eklenir: 4, 7, 10, 13, 16, 19, 22, 25, 28 → 9 kez daha.
Soru 3 • Kalem paketleri

Kalemler 12’li paketlerle satılıyor. Sınıftaki 28 öğrencinin her birine 1 kalem verilecek. En az kaç kalem alınmalı, kaç kalem artar?

12’nin katları: 12, 24, 36 … 28’den büyük ya da eşit en küçük kat 36 (3 paket). Artan: 36 − 28 = 8 kalem.
Soru 4 • Saat

Duvar saati her 45 dakikada bir “guguk” diye ötüyor. Saat 9.00’da öttüyse öğlen 12.00’ye kadar (12.00 dâhil) kaç kez daha öter?

3 saat = 180 dakika. 45’in 180’e kadar katları: 45, 90, 135, 180 → 4 kez.
KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

Merak kutusu: Ağustos böceklerinin bazı türleri toprak altında tam 13 ya da 17 yıl kalıp sonra hep birlikte çıkar. Bilim insanlarına göre bu sayılar, avcıların yaşam döngülerinin katlarıyla nadiren çakıştığı için hayatta kalmalarına yardım ediyor!
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Etkinlik: Kat Takvimi

Bir aylık takvim çiz. Her 3 günde bir kitap okuma, her 4 günde bir bisiklet sürme planı yap. İki etkinliği aynı gün yaptığın günleri işaretle. Bu günler hangi sayının katları? Sonraki ay için tahminde bulun.

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1