dersmatematik.net • 6. Sınıf Matematik • 2, 4, 5 ve 10 ile Bölünebilme
1. TEMA • SAYILAR VE NİCELİKLER (1)

2, 4, 5 ve 10 ile Bölünebilme

5 738 bilye, 2’şerli, 5’erli ya da 10’arlı gruplara artmadan ayrılabilir mi? Bölme işlemi yapmadan, yalnızca son basamaklara bakarak karar verebiliriz! Basamak değerlerinden yola çıkarak 2, 4, 5 ve 10 ile kalansız bölünebilme kurallarını keşfediyoruz.

Konu AnlatımıMAT.6.1.2Basamak lambası2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.6.1.2): Bir doğal sayının 2, 3, 4, 5, 6, 9 ve 10 ile tam bölünebilme kriterlerine ilişkin çıkarım yapabilme.
Bu derste 2, 4, 5 ve 10’u ele alır: katları ve basamak değerlerini inceleyerek bölünebilme kurallarına yönelik varsayımda bulunur, örneklerle sınar, kuralı önerme olarak ifade eder ve kalanı bölme yapmadan bulur.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
kalansız bölünme, bölünebilme kuralı, birler basamağı, son iki basamak, tek sayı, çift sayı
Semboller
kalan = 0 tam bölünür
Araçlar
yüzlük tablo, basamak tablosu, sayı kartları
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

Basamak değerini ve katları hatırlayalım.

BAŞLAYALIM

Bilyeler Gruplara Ayrılıyor

Bilyeleri 2’şerli, 5’erli ya da 10’arlı gruplara ayıralım. Hiç bilye artmıyorsa sayı o gruba kalansız bölünür. Farklı sayılar dene; artan bilye sayısı neye bağlı?

Bilye grupları
1. KURAL

2 ile Bölünebilme

Yüzlük tabloda 2’nin katlarını boyadığımızda boyalı sayıların hep aynı sütunlarda olduğunu görürüz: birler basamakları 0, 2, 4, 6, 8.

Birler basamağındaki rakam 0, 2, 4, 6 ya da 8 olan doğal sayılar 2 ile kalansız bölünür. Bu sayılara çift sayı, 2 ile kalansız bölünemeyen sayılara tek sayı denir.
Neden? 5 738 = 5 730 + 8. 5 730 sayısı 10’un katıdır ve 10 = 2 × 5 olduğundan 2’ye tam bölünür. Geriye yalnızca birler basamağı (8) kalır: 8 çift → sayı çift.
Dikkat! Tek sayıların 2 ile bölümünden kalan her zaman 1’dir. 0 da çift sayıdır.
2. KURAL

5 ve 10 ile Bölünebilme

Birler basamağı 0 ya da 5 olan doğal sayılar 5 ile kalansız bölünür.
415, 230, 1 005 ✔ • 412, 98 ✘
Birler basamağı 0 olan doğal sayılar 10 ile kalansız bölünür.
230, 1 290 ✔ • 415, 1 005 ✘
Kalan: Bir sayının 5 ile bölümünden kalan, birler basamağının 5 ile bölümünden kalana eşittir (birler 7 → kalan 2). 10 ile bölümünden kalan ise doğrudan birler basamağındaki rakamdır.
Dikkat! 10 ile bölünebilen her sayı hem 2 hem 5 ile bölünür (10 = 2 × 5). Ama 5 ile bölünen her sayı 10 ile bölünmez: 35 ÷ 10 kalanlı.
Örnek

4 7□ üç basamaklı sayısı 5 ile kalansız bölünüyor ama 10 ile bölünmüyor. □ yerine hangi rakam gelir?

5 ile bölünmesi için □ = 0 ya da 5. 10 ile bölünmemesi için □ ≠ 0. Cevap: 5 (475).
3. KURAL

4 ile Bölünebilme

100 = 4 × 25 olduğundan yüzler ve daha büyük basamaklar her zaman 4’e tam bölünür. Kalanı belirleyen son iki basamaktır.

Son iki basamağının oluşturduğu sayı 4’ün katı olan (ya da son iki basamağı 00 olan) doğal sayılar 4 ile kalansız bölünür.
3 516 → 16 = 4 × 4 ✔ • 2 734 → 34 ÷ 4 kalan 2 ✘
Son iki basamak testi
Dikkat! Yalnızca birler basamağına bakmak yetmez: 14 ve 34 çift sayıdır ama 4’e tam bölünmez. 4 ile bölünen her sayı çifttir; ama her çift sayı 4 ile bölünmez.
ETKİNLİK

Basamak Lambası

Bir sayı yaz. Her kural için bakmamız gereken basamaklar yanar ve karar anında verilir.

Kural test edici
ETKİNLİK

Bölme Yapmadan Kalanı Bul

Her satırda sayının verilen sayıya bölümünden kalanı seç. İpucu: yalnızca son basamaklara bak!

İşlemKalan
OYUN 1

Kalansız Kapı

Sayı hangi kapıdan kalansız geçer? (Birden çok kapı uygunsa en büyüğünü seç.)

Oyun 2

Eksik Rakam

Koşulu sağlayan rakamı seç.

ALIŞTIRMALAR

Alıştırmalar

A) Doğru mu, yanlış mı?

Alıştırmalar

B) Hesapla

BAĞLAM TEMELLİ SORULAR

Hayattan Sorular

Önce kendi cevabını defterine yaz, sonra “Çözümü gör” düğmesiyle karşılaştır.

Soru 1 • Para üstü

Elif’in kumbarasında yalnızca 5 TL’lik madeni paralar var. Elif “Kumbaramda 1 482 TL var.” diyor. Doğru söylüyor olabilir mi?

5 TL’liklerle yalnızca 5’in katları elde edilir. 1 482’nin birler basamağı 2 → 5 ile bölünmez. Elif yanılıyor.
Soru 2 • Çorap çiftleri

Bir fabrikada üretilen 13 547 çorap çiftler hâlinde paketlenecek. Kaç çorap tek kalır?

Birler basamağı 7 → tek sayı. 2 ile bölümünden kalan 1; bir çorap tek kalır.
Soru 3 • Şubat

Bir yıl 4 ile kalansız bölünüyorsa (ve 00 ile bitmiyorsa) şubat ayı 29 gün çeker. 2028 ve 2030 yıllarından hangisinde şubat 29 gündür?

2028 → son iki basamak 28 = 4 × 7 ✔. 2030 → 30 ÷ 4 kalan 2 ✘. Şubat 2028’de 29 gündür.
Soru 4 • Kasalar

Bir manav 3 7□0 elmayı 4’lü file ve 10’lu kasalara artmadan yerleştirebiliyor. □ yerine yazılabilecek rakamları bulunuz.

Birler 0 → 10 ile bölünür. 4 için son iki basamak □0, 4’ün katı olmalı: 00, 20, 40, 60, 80 → □ = 0, 2, 4, 6, 8.
KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

Neden yalnızca son basamaklara bakıyoruz? 10, 100, 1000 … sayılarının hepsi 2’ye, 5’e ve 10’a tam bölünür. Bu yüzden onlar, yüzler, binler basamağındaki değer ne olursa olsun kalan değişmez; kalanı belirleyen birler basamağıdır. 100, 1000 … 4’e de tam bölündüğü için 4’te son iki basamağa bakarız.
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Etkinlik: Kural Afişi

2, 4, 5 ve 10 ile bölünebilme kurallarını anlatan bir afiş hazırla. Her kural için “neden çalışır?” sorusunu basamak değeriyle açıkla ve bir doğru, bir yanlış örnek ver. Afişini sınıf panosunda sergile.

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1