dersmatematik.net • 6. Sınıf Matematik • 3, 6 ve 9 ile Bölünebilme
1. TEMA • SAYILAR VE NİCELİKLER (1)

3, 6 ve 9 ile Bölünebilme

4 518 sayısı 9’a tam bölünür mü? Rakamlarını toplayın: 4 + 5 + 1 + 8 = 18. Bu kadar! Rakamlar toplamının neden işe yaradığını basamak değerleriyle keşfediyor; 3, 6 ve 9 ile bölünebilme kurallarını ve bütün kuralları birlikte kullanmayı öğreniyoruz.

Konu AnlatımıMAT.6.1.2Rakam toplayıcı2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.6.1.2): Bir doğal sayının 2, 3, 4, 5, 6, 9 ve 10 ile tam bölünebilme kriterlerine ilişkin çıkarım yapabilme.
Bu derste 3, 6 ve 9’u ele alır: rakamlar toplamı ile 3 ve 9’a bölünebilme arasındaki ilişkiyi basamak değerleriyle açıklar, 6 ile bölünebilmeyi 2 ve 3 kurallarının birlikte sağlanması olarak ifade eder, bütün kuralları farklı durumlarda kullanır.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
rakamlar toplamı, kalansız bölünme, bölünebilme kuralı, 3’ün katı, 9’un katı
Semboller
a + b + c + d rakamlar toplamı
Araçlar
basamak tablosu, sayı kartları, onluk bloklar
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

2, 4, 5 ve 10 kurallarını hatırlayalım.

BAŞLAYALIM

Rakam Toplamı Gizemi

Aşağıda 3’ün katları ve rakamları toplamı listeleniyor. Sayıyı değiştir. Rakamlar toplamında nasıl bir düzen görüyorsun?

Kat listesi
1. KURAL

3 ile Bölünebilme

Rakamlarının sayı değerleri toplamı 3’ün katı olan doğal sayılar 3 ile kalansız bölünür.
4 518 → 4 + 5 + 1 + 8 = 18 = 3 × 6 ✔ • 2 341 → 10 ✘
Rakam toplayıcı
Kalan: Bir sayının 3 ile bölümünden kalan, rakamları toplamının 3 ile bölümünden kalana eşittir. 2 341 → 10 → 10 ÷ 3 kalan 1.
2. KURAL

9 ile Bölünebilme

Rakamlarının sayı değerleri toplamı 9’un katı olan doğal sayılar 9 ile kalansız bölünür. Kalan, rakamlar toplamının 9 ile bölümünden kalandır.
Dikkat!
  • 9 ile bölünen her sayı 3 ile de bölünür (9 = 3 × 3). Ama 3 ile bölünen her sayı 9 ile bölünmez: 12 → 1 + 2 = 3 ✘ 9.
  • Rakamlar toplamı büyükse tekrar toplayabilirsin: 99 999 → 45 → 4 + 5 = 9 ✔.
Örnek

7 2□5 sayısı 9 ile kalansız bölünüyor. □ kaçtır?

7 + 2 + □ + 5 = 14 + □. 9’un katı olmalı: 14 + □ = 18 → □ = 4 (27 için □ = 13 olur, rakam değil).
GEREKÇELENDİRME

Kural Neden Çalışır?

10 = 9 + 1, 100 = 99 + 1, 1 000 = 999 + 1. Her basamaktaki değeri “9’un katı + bir artan” olarak ayırırsak, artanların toplamı tam olarak rakamlar toplamı olur.

Basamak ayırıcı
3. KURAL

6 ile Bölünebilme

Hem 2 ile hem 3 ile kalansız bölünebilen doğal sayılar 6 ile de kalansız bölünür (6 = 2 × 3).
714 → çift ✔, 7 + 1 + 4 = 12 ✔ → 6 ile bölünür.
İki kapılı kontrol
Dikkat! İki koşul da sağlanmalı. 315 → 3 ile bölünür ama tek → 6 ile bölünmez. 248 → çift ama 2 + 4 + 8 = 14 → 6 ile bölünmez.
ETKİNLİK

Bütün Kuralları Birlikte Kullan

Her sayı için hangi bölenlerle kalansız bölündüğünü işaretle, sonra kontrol et.

OYUN 1

Bölünebilme Kovası

Sayıyı doğru kovaya at!

Oyun 2

Eksik Rakam Avı

Koşulu sağlayan rakamı seç.

ALIŞTIRMALAR

Alıştırmalar

A) Doğru mu, yanlış mı?

Alıştırmalar

B) Hesapla

BAĞLAM TEMELLİ SORULAR

Hayattan Sorular

Önce kendi cevabını defterine yaz, sonra “Çözümü gör” düğmesiyle karşılaştır.

Soru 1 • Yumurta kolileri

Bir çiftlikte 2 346 yumurta 6’lı kolilere konacak. Hiç yumurta artar mı?

Çift ✔, 2 + 3 + 4 + 6 = 15 ✔ (3’ün katı) → 6 ile bölünür, artmaz (391 koli).
Soru 2 • Takım

Bir okulun 5 1□7 öğrencisi 9 kişilik takımlara ayrılabiliyor. □ yerine hangi rakam yazılmalıdır?

5 + 1 + □ + 7 = 13 + □ → 18 olmalı → □ = 5 (5 157).
Soru 3 • Şifre

Kasanın şifresi 4 basamaklı, rakamları farklı, 3 ile bölünen ama 9 ile bölünmeyen, 5 ile biten bir sayı ve 12□5 biçiminde. □ ne olabilir?

1 + 2 + □ + 5 = 8 + □. 3’ün katı: □ ∈ {1, 4, 7}; 9’un katı olan □ = 1 (toplam 9) çıkar. Rakamlar farklı olmalı: 1 zaten var. Kalan: □ = 4 (toplam 12) ya da 7 (toplam 15).
Soru 4 • En büyük sayı

3 0 5 7 rakamlarını birer kez kullanarak 6 ile bölünebilen en büyük dört basamaklı sayıyı yazınız.

Toplam 15 → her dizilim 3 ile bölünür. Çift olması için birler basamağı 0. En büyük: 7 530.
KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

Merak kutusu: 9’un katlarının rakamlarını toplamayı sürdür: 9 × 7 = 63 → 6 + 3 = 9; 9 × 123 = 1 107 → 1 + 1 + 0 + 7 = 9. 9’un her katında rakamları tek basamak kalana dek toplarsan hep 9’a ulaşırsın!
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Etkinlik: Sayı Dedektifi

Rakamları 1, 2, 3, 4 olan dört basamaklı sayılar oluştur (her rakam bir kez). Hangileri 3 ile, hangileri 6 ile, hangileri 4 ile bölünür? Rakamlar toplamı hep aynı olduğu için hangi kuralın sonucunun değişmediğini açıkla.

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1