dersmatematik.net • 6. Sınıf Matematik • Asal Çarpanlara Ayırma
1. TEMA • SAYILAR VE NİCELİKLER (1)

Asal Çarpanlara Ayırma

Her bileşik sayı, asal sayılardan yapılmış bir “şifre” taşır: 60 = 2 × 2 × 3 × 5. Hangi yoldan başlarsak başlayalım bu şifre hep aynı çıkar! Çarpan ağacı ve bölen merdiveniyle bir doğal sayıyı asal çarpanlarına ayırmayı ve sayı ile asal çarpanları arasındaki ilişkiyi keşfediyoruz.

Konu AnlatımıMAT.6.1.3Çarpan ağacı2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.6.1.3): Bir doğal sayının asal olma durumunu ve asal çarpanlarını çözümleyebilme.
Bir doğal sayıyı çarpan ağacı ve bölen merdiveni ile asal çarpanlarının çarpımı biçiminde yazar; sayının asal çarpanlarını belirler; farklı başlangıçların aynı asal çarpanlara ulaştığını fark eder; asal çarpanlardan sayıyı ve çarpanlarını elde eder.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
asal çarpan, asal çarpanlara ayırma, çarpan ağacı, bölen merdiveni, bileşik sayı
Semboller
60 = 2 × 2 × 3 × 5
Araçlar
çarpan ağacı, bölen merdiveni, sayı kartları
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

Asal sayıları ve çarpanları hatırlayalım.

BAŞLAYALIM

28’in Çarpan Ağacı

28’i iki sayının çarpımı olarak yaz: 28 = 2 × 14. 2 asal; dalı burada biter. 14 asal değil; onu da ayır: 14 = 2 × 7. Bütün dalların ucunda asal sayılar kalınca ağaç tamamlanır.

28 = 2 × 14 = 2 × 2 × 7
Soru: 28’i 4 × 7 diye ayırarak başlasaydık ağacın uçlarında hangi sayılar kalırdı? Bir sonraki bölümde deneyelim.
KAVRAM

Asal Çarpan ve Asal Çarpanlara Ayırma

Bir doğal sayının asal olan çarpanlarına o sayının asal çarpanları denir. Bir sayıyı asal sayıların çarpımı biçiminde yazmaya asal çarpanlarına ayırma denir.
60 = 2 × 2 × 3 × 5 → 60’ın asal çarpanları: 2, 3, 5
Dikkat!
  • Asal çarpanları sıralarken her asal bir kez yazılır (2, 3, 5); çarpım olarak yazarken tekrarlananlar da yazılır (2 × 2 × 3 × 5).
  • 1 asal olmadığı için asal çarpan olarak yazılmaz.
  • Bir asal sayının tek asal çarpanı kendisidir: 13 = 13.
Örnek

36’nın çarpanları 1, 2, 3, 4, 6, 9, 12, 18, 36’dır. Bunlardan hangileri asal çarpandır?

Asal olanlar: 2 ve 3. 36 = 2 × 2 × 3 × 3.
ETKİNLİK

Ağaç Laboratuvarı

Bir sayı seç ve ilk ayrımı sen yap. Farklı ilk ayrımlarla ağaç farklı görünse de dalların ucundaki asallar hep aynı mı?

Çarpan ağacı
ETKİNLİK

Bölen Merdiveni

Sayıyı bölünebildiği en küçük asal sayıya böl, bölümü alta yaz. Bölüm 1 olana kadar devam et. Sağ sütunda asal çarpanlar sıralanır.

Adım adım bölme
İpucu: Hangi asala bölüneceğini bulmak için bölünebilme kurallarını kullan: çiftse 2, rakamlar toplamı 3’ün katıysa 3, 0 ya da 5 ile bitiyorsa 5 …
ETKİNLİK

Asal Çarpanlardan Sayıya

Asal çarpanları ekleyerek bir sayı kur. Sayının bütün çarpanları da asal çarpanlardan oluşur!

Sayı kurucu
Örnek

Asal çarpanlarına ayrılmış hâli 2 × 3 × 3 × 5 olan sayı kaçtır? 9 bu sayının çarpanı mıdır?

2 × 3 × 3 × 5 = 90. 9 = 3 × 3 ve çarpımda iki tane 3 var → 9, 90’ın çarpanıdır (90 = 9 × 10). Ama 4 = 2 × 2 çarpan değildir; yalnızca bir tane 2 var.
OYUN 1

Ağacı Tamamla

Sayının asal çarpanlarına ayrılmış biçimini bul.

Oyun 2

Şifreyi Çöz

Asal çarpanlardan sayıyı bul.

ALIŞTIRMALAR

Alıştırmalar

A) Doğru mu, yanlış mı?

Alıştırmalar

B) Hesapla

BAĞLAM TEMELLİ SORULAR

Hayattan Sorular

Önce kendi cevabını defterine yaz, sonra “Çözümü gör” düğmesiyle karşılaştır.

Soru 1 • Kutular

Bir oyuncak fabrikası 210 küpü, her biri eşit sayıda küp içeren kutulara koyuyor. Kutu başına düşen küp sayısı bir asal sayıdır. Kaç farklı seçenek vardır?

210 = 2 × 3 × 5 × 7 → asal çarpanlar 2, 3, 5, 7 → 4 seçenek.
Soru 2 • Kare bahçe

Alanı 2 × 2 × 3 × 3 m² olan kare bahçenin bir kenarı kaç metredir?

Çarpanları iki eş gruba ayır: (2 × 3) × (2 × 3) = 6 × 6 → kenar 6 m (alan 36 m²).
Soru 3 • Gizli sayı

Bir sayının asal çarpanları yalnızca 2 ve 5’tir. Sayı 30 ile 60 arasındaysa kaç olabilir?

2 ve 5’ten oluşan çarpımlar: 40 = 2×2×2×5, 50 = 2×5×5. Cevap: 40 ya da 50.
Soru 4 • En büyük asal çarpan

2 024 yılının en büyük asal çarpanı kaçtır?

2 024 = 2 × 2 × 2 × 11 × 23 → en büyük asal çarpan 23.
KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

Aritmetiğin temel teoremi: 1’den büyük her doğal sayı ya asaldır ya da asal sayıların çarpımı olarak tek bir biçimde yazılabilir (çarpanların sırası dışında). Matematikçiler bu yüzden asal sayılara “sayıların yapı taşları” der.
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Etkinlik: Sayı Şifreleri

Doğum gününü (örneğin 1 704 = 17 Nisan) ve okul numaranı asal çarpanlarına ayır. Arkadaşınla şifrelerinizi değiştirin; asal çarpanlardan sayıyı bulup bulamayacağını dene.

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1