dersmatematik.net • 6. Sınıf Matematik • Ortak Katlar
1. TEMA • SAYILAR VE NİCELİKLER (1)

Ortak Katlar

Ali yüzmeye 4 günde bir, Ece 6 günde bir gidiyor. Bugün havuzda karşılaştılar; bir sonraki karşılaşmaları ne zaman? İki sayının ortak katlarını sayı doğrusu, tablo ve çizimlerle inceliyor; en küçük ortak katı bulup günlük hayat problemlerinde kullanıyoruz.

Konu AnlatımıMAT.6.1.4Zıplayan kurbağalar2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.6.1.4): Günlük hayat problemleri ya da matematiksel durumlar üzerinden ortak kat ve ortak böleni yorumlayabilme.
Bu derste ortak kat ele alınır: iki sayının ortak katlarını inceler; ortak kat ilişkisini çizim, tablo ve sayı doğrusu ile gösterir; ortak katları ve en küçük ortak katı kendi ifadeleriyle açıklar ve problemlerde kullanır.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
kat, ortak kat, en küçük ortak kat, sayı doğrusu, tablo
Semboller
12, 24, 36, … 4 ve 6’nın ortak katları
Araçlar
sayı doğrusu, takvim, yüzlük tablo, renkli kalemler
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

Katları hatırlayalım.

BAŞLAYALIM

Havuz Buluşması

Ali yüzmeye 4 günde bir, Ece 6 günde bir gidiyor. İkisi de bugün (0. gün) havuzdaydı. Günleri ilerlet: ikisi hangi günlerde yeniden karşılaşır?

Gün gün
KAVRAM

Ortak Kat

İki ya da daha fazla doğal sayının her birinin katı olan sayılara bu sayıların ortak katları denir. Ortak katların en küçüğüne en küçük ortak kat denir.
4’ün katları
4, 8, 12, 16, 20, 24, 28, 32, 36, …
6’nın katları
6, 12, 18, 24, 30, 36, …
4 ve 6’nın ortak katları: 12, 24, 36, 48, … → en küçük ortak kat 12. Diğer bütün ortak katlar 12’nin katlarıdır!
Dikkat!
  • Ortak katlar da sonsuz tanedir.
  • İki sayının çarpımı her zaman bir ortak kattır (4 × 6 = 24) ama en küçüğü olmayabilir (12 < 24).
  • Bir sayı diğerinin katıysa en küçük ortak kat büyük sayıdır: 5 ve 15 → 15.
ETKİNLİK

İki Kurbağa, Bir Sayı Doğrusu

Mavi ve turuncu kurbağa 0’dan başlayıp farklı uzunlukta sıçrıyor. İkisinin de bastığı noktalar ortak katlardır.

Sıçrama yarışı
ETKİNLİK

Takvim Tablosu

Bir otobüs durağından A hattı her 8 dakikada, B hattı her 12 dakikada bir kalkıyor. İki hat 07.00’de birlikte kalktı. Tabloda iki hattın birlikte kalktığı dakikalar mor görünür.

Sefer tablosu
STRATEJİ

En Küçük Ortak Katı Bulma

1. yol: Büyük sayının katlarını dene
8 ve 12 → 12’nin katları: 12 (8’e bölünmez), 24 (8’e bölünür ✔). En küçük ortak kat 24.
2. yol: Asal çarpanlar
8 = 2 × 2 × 2, 12 = 2 × 2 × 3. İkisini de içeren en küçük çarpım: 2 × 2 × 2 × 3 = 24.
Katları dene
PROBLEM ÇÖZME

Ortak Kat Problemleri

Ortak kat problemlerinde genellikle şu ifadeler geçer: “yeniden birlikte”, “ilk kez aynı anda”, “en az kaç”, “hem … hem …”.

Örnek 1 • Işıklar

Bir deniz fenerinin kırmızı lambası 6 saniyede, yeşil lambası 10 saniyede bir yanıyor. İkisi birlikte yandıktan sonra ilk kez kaç saniye sonra birlikte yanar?

6: 6, 12, 18, 24, 30; 10: 10, 20, 30 → 30 saniye sonra.
Örnek 2 • Paketler

Sosisler 8’li, ekmekler 6’lı paketlerle satılıyor. Her sosise bir ekmek düşecek ve hiçbiri artmayacak biçimde en az kaç sosis alınmalı?

Sosis sayısı hem 8’in hem 6’nın katı olmalı → en küçük ortak kat 24 (3 paket sosis, 4 paket ekmek).
Örnek 3 • Gökdelen

60 katlı bir gökdelende A asansörü 4’ün, B asansörü 6’nın katı olan katlarda duruyor. Her iki asansörün de durduğu kaç kat vardır?

Ortak katlar 12’nin katları: 12, 24, 36, 48, 60 → 5 kat.
OYUN 1

Buluşma Günü

İki sayının en küçük ortak katını bul.

Oyun 2

Ortak Kat Avı

Hangi sayı iki sayının da katıdır?

ALIŞTIRMALAR

Alıştırmalar

A) Doğru mu, yanlış mı?

Alıştırmalar

B) Hesapla

BAĞLAM TEMELLİ SORULAR

Hayattan Sorular

Önce kendi cevabını defterine yaz, sonra “Çözümü gör” düğmesiyle karşılaştır.

Soru 1 • Nöbet

Mert 3 günde bir, Zeynep 5 günde bir okul kütüphanesinde nöbet tutuyor. 2 Ekim’de birlikte nöbet tuttular. Ekim ayında bir daha hangi günlerde birlikte nöbet tutarlar?

En küçük ortak kat 15 → 2 + 15 = 17 Ekim; 32 Ekim olmadığı için başka gün yok.
Soru 2 • Kare döşeme

Boyutları 4 cm × 6 cm olan dikdörtgen kartlar aynı yönde yan yana dizilerek en küçük kare oluşturulacak. Karenin bir kenarı kaç cm olur? Kaç kart gerekir?

Kenar hem 4’ün hem 6’nın katı → 12 cm. 12 ÷ 4 = 3, 12 ÷ 6 = 2 → 3 × 2 = 6 kart.
Soru 3 • Gruplar

Bir sınıftaki öğrenciler 4’erli ya da 5’erli gruplara ayrıldığında hiç öğrenci artmıyor. Sınıf mevcudu 30’dan fazla, 50’den azsa kaçtır?

Ortak katlar 20, 40, 60 … → 40.
Soru 4 • Bir eksik

Bir sepetteki yumurtalar 3’erli ve 4’erli sayıldığında her seferinde 1 yumurta artıyor. Sepette 20’den fazla en az kaç yumurta vardır?

Yumurta − 1, hem 3’ün hem 4’ün katı: 12, 24, … 20’den fazla olması için 24 + 1 = 25.
KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

Merak kutusu: İki çark ya da dişli birlikte döndüğünde ilk kez yine aynı konuma ne zaman gelir? Dişli sayılarının en küçük ortak katı kadar diş ilerleyince! Bisiklet vitesleri ve saat mekanizmaları bu fikirle tasarlanır.
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Etkinlik: Ailenin Ortak Günleri

Ailende düzenli tekrar eden iki iş seç (ör. pazar alışverişi 7 günde bir, çiçek sulama 3 günde bir). Bir aylık takvimde ikisinin aynı güne denk geldiği günleri işaretle ve bunun ortak katlarla ilişkisini açıklayan kısa bir rapor yaz.

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1