dersmatematik.net • 6. Sınıf Matematik • Ortak Bölenler
1. TEMA • SAYILAR VE NİCELİKLER (1)

Ortak Bölenler

24 kırmızı ve 36 mavi kurdele, hiç artmayacak biçimde eşit uzunlukta parçalara kesilecek. Parçalar en fazla kaç cm olabilir? İki sayının ortak bölenlerini listeler, tablo ve çizimlerle gösteriyor; en büyük ortak böleni ve aralarında asal sayıları keşfediyoruz.

Konu AnlatımıMAT.6.1.4Kare karo döşeyici2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.6.1.4): Günlük hayat problemleri ya da matematiksel durumlar üzerinden ortak kat ve ortak böleni yorumlayabilme.
Bu derste ortak bölen ele alınır: iki sayının ortak bölenlerini inceler; ortak bölen ilişkisini çizim, tablo ve şekillerle gösterir; ortak bölenleri, en büyük ortak böleni ve aralarında asal sayıları kendi ifadeleriyle açıklar; ortak kat ile ortak bölen problemlerini ayırt eder.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
bölen, ortak bölen, en büyük ortak bölen, aralarında asal, eşit paylaşım
Semboller
1, 2, 3, 6 12 ve 18’in ortak bölenleri
Araçlar
kurdele, kareli kâğıt, sayma pulları, tablo
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

Bölenleri ve ortak katları hatırlayalım.

BAŞLAYALIM

Kurdele Kesme

24 cm kırmızı ve 36 cm mavi kurdele, hiç artmayacak biçimde, hepsi aynı uzunlukta parçalara kesilecek. Parça uzunluğunu seç: iki kurdele de artıksız bölünüyor mu?

Kurdele kesici
5 cm
KAVRAM

Ortak Bölen

İki ya da daha fazla doğal sayının her birini kalansız bölen sayılara bu sayıların ortak bölenleri denir. Ortak bölenlerin en büyüğüne en büyük ortak bölen denir.
Bölen listeleri
Dikkat!
  • 1, her iki sayının da ortak bölenidir; ortak bölen listesi hiçbir zaman boş değildir.
  • Ortak bölenler sınırlıdır; en büyüğü küçük sayıdan büyük olamaz.
  • Bütün ortak bölenler en büyük ortak bölenin bölenleridir: 12 ve 18 → 6’nın bölenleri 1, 2, 3, 6.
ETKİNLİK

Eşit Paylaşım

Öğretmen 18 kalem ve 30 defteri, her öğrenciye eşit sayıda kalem ve eşit sayıda defter düşecek biçimde paylaştıracak; hiç artmayacak. En çok kaç öğrenciye dağıtabilir?

Paket hazırlayıcı
4
ETKİNLİK

Kare Karo Döşeme

Dikdörtgen bir zemin, hiç kesilmeden eş kare karolarla kaplanacak. Karo kenarı hem enin hem boyun böleni olmalı. En büyük karo kaç birim olabilir?

Karo döşeyici
KAVRAM

Aralarında Asal Sayılar

Ortak böleni yalnızca 1 olan iki doğal sayıya aralarında asal sayılar denir.
8 ve 15: 8’in bölenleri 1, 2, 4, 8; 15’in bölenleri 1, 3, 5, 15 → ortak bölen yalnızca 1.
Dikkat! Aralarında asal sayıların kendilerinin asal olması gerekmez: 8 ve 15 asal değildir ama aralarında asaldır. Ardışık iki doğal sayı her zaman aralarında asaldır (14 ve 15).
Aralarında asal mı?
KARŞILAŞTIRMA

Ortak Kat mı, Ortak Bölen mi?

Ortak kat problemi
Sonuç verilen sayılardan büyük (ya da eşit). “Yeniden birlikte”, “aynı anda”, “en az kaç”.
Ör. 4 ve 6 günde bir → 12. gün.
Ortak bölen problemi
Sonuç verilen sayılardan küçük (ya da eşit). “Eşit parçalara böl”, “hiç artmadan paylaştır”, “en büyük kare”.
Ör. 24 ve 36 cm kurdele → 12 cm.

Her problemin türünü seç.

ProblemTür
OYUN 1

Eş Paket

İki sayının en büyük ortak bölenini bul.

Oyun 2

Ortak mı, Değil mi?

Sayı, iki sayının da böleni mi?

ALIŞTIRMALAR

Alıştırmalar

A) Doğru mu, yanlış mı?

Alıştırmalar

B) Hesapla

BAĞLAM TEMELLİ SORULAR

Hayattan Sorular

Önce kendi cevabını defterine yaz, sonra “Çözümü gör” düğmesiyle karşılaştır.

Soru 1 • Meyve tabakları

42 elma ve 56 armut, her tabakta aynı sayıda elma ve aynı sayıda armut olacak biçimde tabaklara konacak. En çok kaç tabak hazırlanır, her tabakta kaç meyve olur?

42 ve 56’nın en büyük ortak böleni 14 → 14 tabak; her tabakta 3 elma ve 4 armut, toplam 7 meyve.
Soru 2 • Bahçe çiti

Kenarları 60 m ve 84 m olan dikdörtgen bir tarlanın çevresine, köşelere de gelecek biçimde eşit aralıklarla fidan dikilecek. Aralık en fazla kaç metre olur? En az kaç fidan gerekir?

En büyük ortak bölen 12 → aralık 12 m. Çevre 288 m → 288 ÷ 12 = 24 fidan (kapalı çevrede fidan sayısı aralık sayısına eşittir).
Soru 3 • Su bidonları

45 L ve 75 L’lik iki bidondaki su, birbirine karıştırılmadan, eş hacimli en büyük şişelere boşaltılacak. Şişeler kaç litrelik olmalı? Kaç şişe gerekir?

En büyük ortak bölen 15 → 15 L. 3 + 5 = 8 şişe.
Soru 4 • Ortak bölen sayısı

36 ve 48’in kaç tane ortak böleni vardır?

En büyük ortak bölen 12; ortak bölenler 12’nin bölenleri: 1, 2, 3, 4, 6, 12 → 6 tane.
KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

Öklid’in kısa yolu: İki sayının en büyük ortak bölenini bulmak için büyüğünden küçüğünü çıkarmayı sürdür: (36, 24) → (24, 12) → (12, 12) → 12. Yaklaşık 2 300 yıllık bu yöntem bugün bilgisayarlarda hâlâ kullanılıyor!
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Etkinlik: Hediye Paketleri

Elinde 30 kalem, 45 silgi ve 60 sticker olduğunu düşün. Hepsini hiç artmayacak biçimde eşit paketlere ayırmak istiyorsun. En çok kaç paket yapabilirsin, her pakette ne olur? Çözümünü çizimle göster ve farklı paket sayılarının neden olmadığını açıkla.

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1