dersmatematik.net • 6. Sınıf Matematik • Olasılık Deneyi ve Sıklık
2. TEMA • VERİDEN OLASILIĞA

Olasılık Deneyi, Çıktı ve Sıklık

Bir sayı küpünü 20 kez atsak 6 kaç kez gelir? Tahmin etmek kolay, emin olmak için deney yapmak gerekir! Olasılık deneyi, çıktı ve sıklık kavramlarını tanıyor; deney sonuçlarını çetele, sıklık tablosu ve nokta grafiğiyle kaydedip beklentilerimizle karşılaştırıyoruz.

Konu AnlatımıMAT.6.6.1Deney simülatörü2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.6.6.1): Bir olayın olasılığını gözleme dayalı tahmin edebilme.
Bu derste olasılık deneyi, çıktı ve sıklık kavramlarını tanır; deneyden önce beklentisini ifade eder; deney sonuçlarını çetele, sıklık tablosu ve nokta grafiği ile kaydeder; gözlenen sıklıkları beklentileriyle karşılaştırır ve farklılıkları rastgelelik fikriyle tartışır.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
olasılık deneyi, çıktı, olay, sıklık, çetele, nokta grafiği, rastgelelik, beklenen sıklık
Semboller
“20’de 6” 20 atışta 6 kez
Araçlar
madenî para, sayı küpü, çark, torba ve toplar, çetele tablosu
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

Olasılık ve veri kavramlarını hatırlayalım.

BAŞLAYALIM

Tahmin Et, At, Say!

Sayı küpünü 20 kez atacağız. Önce tahmin et: 6 kaç kez gelir?

Tahmin ve deney
—
Ne fark ettin? Deneyi tekrarladıkça 6’nın gelme sayısı değişiyor. Bazen tahminine çok yakın, bazen uzak. Sonucu önceden kesin bilemeyiz; ancak deney yaparak olayın ne sıklıkla gerçekleştiğini gözlemleyebiliriz.
KAVRAMLAR

Deney, Çıktı, Olay ve Sıklık

  • Olasılık deneyi: Sonucu önceden kesin bilinemeyen, tekrar edilebilen işlem (para atmak, çark çevirmek).
  • Çıktı: Deneyin her bir olası sonucu. Sayı küpü atma deneyinin çıktıları 1, 2, 3, 4, 5, 6’dır.
  • Olay: Çıktılardan oluşan, ilgilendiğimiz durum (“çift sayı gelmesi” → 2, 4, 6).
  • Sıklık: Deneyde bir çıktının ya da olayın kaç kez gerçekleştiği.
DeneyÇıktılar
DENEY 1

Madenî Para Deneyi

Bir madenî para atıldığında iki çıktı vardır: yazı (Y) ve tura (T). 20 atışta yaklaşık kaç yazı beklersin?

Para atıcı
—
DENEY 2

Sayı Küpü Deneyi: Çetele ve Nokta Grafiği

Bir öğrenci küpü atarken diğeri sonuçları çeteleye işler. Sonra veriler nokta grafiğiyle gösterilir.

Küp atıcı
0 atış
Dikkat! “30 atışta 3’ün 5 kez gelmesini bekliyorum” diyebiliriz (30’un altıda biri). Ama deneyde 3, örneğin 2 ya da 8 kez de gelebilir. Beklenen sıklık ile gözlenen sıklık farklı olabilir.
DENEY 3

Torbadan Top Çekme

Torbaya topları sen koy. Her çekişte top rengine bakılıp torbaya geri atılıyor. Hangi renk daha sık gelir?

Torba
TARTIŞMA

Rastgelelik: Her Deney Farklıdır

Aynı deneyi beş grup ayrı ayrı yaptı: her grup parayı 20 kez attı. Yazı sayıları neden farklı?

Beş grup
Rastgelelik: Her atışın sonucu önceki atışlardan bağımsızdır; para 5 kez üst üste yazı gelse de 6. atışta tura gelmesi “zorunlu” değildir. Sonuçlar gruptan gruba değişir; ama çok sayıda atışı birleştirdiğimizde yazı oranı yarıya yaklaşır.
OYUN 1

Çıktı mı, Olay mı?

Verilen ifade bir deneyin tek çıktısı mı, yoksa birden çok çıktıdan oluşan bir olay mı?

Oyun 2

Sıklık Okuma

Nokta grafiğine bak ve soruyu cevapla.

ALIŞTIRMALAR

Alıştırmalar

A) Doğru mu, yanlış mı?

Alıştırmalar

B) Hesapla

BAĞLAM TEMELLİ SORULAR

Hayattan Sorular

Önce kendi cevabını defterine yaz, sonra “Çözümü gör” düğmesiyle karşılaştır.

Soru 1 • Kan grupları

Fen dersinde sınıftaki 24 öğrencinin kan grubu kaydedildi: A: 9, B: 4, AB: 2, 0: 9. Bu “deneyin” çıktıları nelerdir? En sık gözlenen hangileridir?

Çıktılar: A, B, AB, 0. En sık gözlenenler A ve 0 (9’ar kez).
Soru 2 • Çark

Dört eş dilimli bir çarkta kırmızı, mavi, yeşil, sarı renkler var. Çark 40 kez çevrilirse her renk için beklenen sıklık kaçtır? Mavi 14 kez geldiyse bu çark hileli midir?

Beklenen: 40 ÷ 4 = 10. 14, beklenenden biraz fazla ama rastgelelik yüzünden olabilir; hileli demek için çok daha fazla deney gerekir.
Soru 3 • Doğum yeri

Sosyal bilgiler dersinde öğrencilerin doğdukları bölgeler bir çarka yazıldı. Bu deneyin çıktıları neye göre belirlenir?

Çarktaki bölge adları deneyin çıktılarıdır. Her bölgenin dilim büyüklüğü, o bölgede doğan öğrenci sayısıyla orantılı yapılırsa sık doğulan bölgeler daha sık gelir.
Soru 4 • Arka arkaya

Ece parayı 5 kez attı ve hep yazı geldi. “6. atışta kesin tura gelir.” diyor. Haklı mı?

Hayır. Para önceki atışları “hatırlamaz”; 6. atışta yazı ve tura gelme şansı yine eşittir.
KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

Merak kutusu: 18. yüzyılda Fransız bilim insanı Buffon, bir madenî parayı 4 040 kez atıp 2 048 kez yazı elde etti. 20. yüzyılda Karl Pearson ise 24 000 kez atıp 12 012 yazı saydı. Atış sayısı arttıkça sonuç yarıya ne kadar yaklaşıyor, fark ettin mi?
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Etkinlik: Sınıf Deney Günlüğü

Arkadaşınla bir sayı küpünü 30 kez at; biriniz atsın, diğeriniz çeteleye işlesin. Sonuçları sıklık tablosu ve nokta grafiğiyle göster. Deneyden önce yaptığınız tahminle karşılaştırıp farkın nedenini bir paragrafla açıklayın.

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1