dersmatematik.net • 6. Sınıf Matematik • Ondalık Gösterimlerde Basamak Değeri
3. TEMA • SAYILAR VE NİCELİKLER (2)

Ondalık Gösterimlerde Basamak Değeri

Bir koşucunun derecesi 12,47 saniye. Virgülden sonraki 4 ve 7 neyi anlatır? Ondalık gösterimlerdeki onda birler, yüzde birler ve binde birler basamaklarını; bir ondalık gösterimi paydası 10, 100 ve 1000 olan kesirlerin toplamı olarak yazmayı keşfediyoruz.

Konu AnlatımıMAT.6.1.5Basamak tablosu2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.6.1.5): Gerçek yaşam durumlarında ondalık gösterimlerin basamak değerlerini kesirlerden yararlanarak yorumlayabilme.
Ondalık gösterimlerin basamak değerlerini inceler; ondalık gösterimleri paydası 10, 100 ve 1000 olan kesirlerin toplamı biçiminde yeniden ifade eder; basamak değerlerini alan modeli, onluk bloklar ve sayı doğrusuyla temsil eder ve kendi cümleleriyle açıklar.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
ondalık gösterim, tam kısım, ondalık kısım, onda birler, yüzde birler, binde birler, basamak değeri, sayı değeri
Semboller
3,47 üç tam yüzde kırk yedi
Araçlar
10×10 kareli kâğıt, onluk bloklar, basamak tablosu, sayı doğrusu
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

Kesirleri ve doğal sayılarda basamak değerini hatırlayalım.

BAŞLAYALIM

Koşu Derecesi

100 metre koşusunda Ayşe 12,47 saniye, Zeynep 12,4 saniye derece yaptı. Virgülün sağındaki rakamlar bir saniyenin parçalarını gösterir.

Doğal sayılarda
Her basamak, sağındakinin 10 katıdır: 1 yüzlük = 10 onluk, 1 onluk = 10 birlik.
Ondalık gösterimlerde
Bu ilişki virgülün sağında da sürer: 1 birlik = 10 onda bir, 1 onda bir = 10 yüzde bir.
Köprü: 1 → 110 → 1100 → 11000: Sağa doğru her basamak bir öncekinin onda biridir.
KAVRAM

Ondalık Gösterimin Basamakları

Paydası 10, 100, 1000 … olan kesirler virgül kullanılarak ondalık gösterim biçiminde yazılır. Virgülün solunda tam kısım, sağında ondalık kısım bulunur. Virgülden sonraki basamaklar sırasıyla onda birler, yüzde birler ve binde birler basamaklarıdır.
OnlarBirler,Onda birlerYüzde birlerBinde birler
12,475
102410 = 0,47100 = 0,0751000 = 0,005
Dikkat!
  • Sayı değeri rakamın kendisidir (7); basamak değeri bulunduğu basamağa göre aldığı değerdir (0,07).
  • Okunuş: 12,475 → “on iki tam binde dört yüz yetmiş beş”. Ondalık kısım, son basamağın adıyla okunur.
  • Ondalık gösterimin sonuna yazılan sıfırlar değeri değiştirmez: 0,4 = 0,40 = 0,400.
ETKİNLİK

Basamak Tablosu

Bir ondalık gösterim yaz; rakamlar basamak tablosuna yerleşsin, basamak değerleri ve okunuşu hesaplansın.

Basamak çözümleyici
ETKİNLİK

10 × 10 Alan Modeli

Büyük kare 1 bütündür. Bir sütun 110 = 0,1; bir küçük kare 1100 = 0,01’dir. Kareleri boyayarak ondalık gösterimi oluştur.

Yüzlük kare
Örnek

0,6 ile 0,06’yı alan modelinde karşılaştırınız.

0,6 → 6 sütun (60 küçük kare); 0,06 → yalnızca 6 küçük kare. 0,6, 0,06’nın 10 katıdır.
KAVRAM

Kesirlerle Çözümleme

Bir ondalık gösterim, basamak değerlerinin toplamı olarak yazılabilir. Buna çözümleme denir.
5,236 = 5 + 210 + 3100 + 61000 = 5 + 0,2 + 0,03 + 0,006

Her satırda çözümlemesi verilen ondalık gösterimi seç.

ÇözümlemeOndalık gösterim
Dikkat! Bir basamak boşsa yerine 0 yazılır: 4 + 7100 = 4,07 (4,7 değil!).
MATEMATİK TARİHİ

Kâşî ve Ondalık Gösterimler

Gıyaseddin Cemşid el-Kâşî (1380–1429)
Uluğ Bey’in Semerkant’taki rasathanesinde çalıştı. “Hesabın Anahtarı” eserinde ondalık kesirlerle dört işlemi anlattı; astronomi hesaplarında kullandı.
Stevin, Napier, Kepler
16. yüzyılda Simon Stevin ondalıkları Avrupa’da yaygınlaştırdı. Virgül ya da noktayla ayırma fikri 17. yüzyılda Napier ve Kepler’in çalışmalarıyla yerleşti.
Bugün: Türkiye’de ve birçok ülkede ondalık ayırıcı virgül, bazı ülkelerde noktadır. Hesap makinelerinde 3.5 görünen sayıyı biz 3,5 diye yazarız.
OYUN 1

Basamak Dedektifi

İstenen basamaktaki rakamı bul.

Oyun 2

Değeri Ne?

Altı çizili rakamın basamak değerini seç.

ALIŞTIRMALAR

Alıştırmalar

A) Doğru mu, yanlış mı?

Alıştırmalar

B) Yaz (ondalık için virgül ya da nokta kullanabilirsin)

BAĞLAM TEMELLİ SORULAR

Hayattan Sorular

Önce kendi cevabını defterine yaz, sonra “Çözümü gör” düğmesiyle karşılaştır.

Soru 1 • Market

Bir paket makarna 18,75 TL. Bu fiyattaki 7 ve 5 rakamları ne anlatır?

1 TL = 100 kuruş. 7 → onda birler: 0,7 TL = 70 kuruş; 5 → yüzde birler: 0,05 TL = 5 kuruş. Toplam 18 TL 75 kuruş.
Soru 2 • Ölçüm

Bir kalemin uzunluğu 0,148 m. Bu uzunluğu çözümleyiniz ve 1 metrenin binde biri olan milimetreyle ilişkilendiriniz.

0,148 = 110 + 4100 + 81000 m = 1 dm + 4 cm + 8 mm = 148 mm.
Soru 3 • Termometre

Ateşi 37,8 °C ölçülen Ali’nin ateşi bir saat sonra onda iki derece düştü. Yeni ölçüm kaçtır?

Onda birler basamağı 8’den 6’ya iner: 37,6 °C.
Soru 4 • Rakam kartları

4, 0, 7 rakam kartlarını “□,□□” biçiminde birer kez kullanarak yazılabilecek en büyük ve en küçük ondalık gösterim nedir?

En büyük: 7,40 (= 7,4); en küçük: 0,47.
KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

Merak kutusu: Semerkantlı matematikçi Gıyaseddin Cemşid el-Kâşî, 1427’de yazdığı “Miftâhu’l-Hisâb” (Hesabın Anahtarı) adlı eserinde ondalık kesirleri sistemli biçimde kullandı ve π sayısını virgülden sonra 16 basamak doğrulukla hesapladı!
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Etkinlik: Ondalıklar Etrafımızda

Market fişlerinde, ilaç kutularında, spor sonuçlarında ve hava durumu haberlerinde 5 farklı ondalık gösterim bul. Her birini basamak tablosuna yerleştir, okunuşunu yaz ve paydası 10, 100, 1000 olan kesirlerin toplamı olarak çözümle.

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1