dersmatematik.net • 6. Sınıf Matematik • Kesirlerle Çarpma
3. TEMA • SAYILAR VE NİCELİKLER (2)

Kesirlerle Çarpma

Bahçenin 3/4’ü sebze bahçesi; bunun 2/3’üne domates ekildi. Domates bahçenin ne kadarı? “Bir kesrin kesri” çarpma işlemiyle bulunur! Doğal sayıları ve kesirleri kesirlerle çarpmayı alan modeliyle keşfediyor, çarpımın ne zaman büyüyüp ne zaman küçüldüğünü inceliyoruz.

Konu AnlatımıMAT.6.1.8Alan modeli2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.6.1.8): Gerçek yaşam durumlarında karşılaşılan kesir, ondalık ve yüzde gösterimleri ile ilgili dört işlem gerektiren problemleri çözebilme.
Bu derste kesirlerle çarpma ele alınır: doğal sayı ile kesri ve iki kesri çarpar; bir çokluğun kesir kadarını bulur; çarpmayı tekrarlı toplama ve alan modeliyle temsil eder; 1’den büyük ve küçük kesirlerle çarpmanın sonucu nasıl etkilediğini açıklar ve problem çözer.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
çarpma, kesrin kesri, bir çokluğun kesir kadarı, alan modeli, sadeleştirme, tam sayılı kesir
Semboller
a/b × c/d = (a×c)/(b×d)
Araçlar
alan modeli, kareli kâğıt, sayı doğrusu, kesir şeritleri
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

Kesirleri ve tekrarlı toplamayı hatırlayalım.

BAŞLAYALIM

Domates Bahçesi

Bir bahçenin 34’ü sebze bahçesidir. Sebze bahçesinin 23’üne domates ekildi. Domates ekilen bölüm bütün bahçenin ne kadarıdır?

Gözlem: Bahçe 4 × 3 = 12 eş parçaya bölündü; domatesler 3 × 2 = 6 parçada. Domates: 612 = 12. “34’ün 23’ü” ifadesi 23 × 34 çarpımıyla bulunur!
KAVRAM 1

Doğal Sayı ile Kesrin Çarpımı

Bir doğal sayı ile bir kesir çarpılırken doğal sayı pay ile çarpılır, payda aynen yazılır. Bu işlem tekrarlı toplamadır:
3 × 25 = 25 + 25 + 25 = 65 = 115
Sayı doğrusunda sıçramalar
3
KAVRAM 2

Bir Çokluğun Kesir Kadarı

Bir çokluğun ab kadarını bulmak için çokluk ab ile çarpılır: Çokluk b eş parçaya bölünür, a parça alınır.
24’ün 34’ü = 34 × 24 = 24 ÷ 4 × 3 = 18
Bilye paylaştırıcı
ETKİNLİK

Alan Modeli: Kesir × Kesir

Birim kareyi dikey olarak birinci kesre göre (mavi), yatay olarak ikinci kesre göre (turuncu) böl. Mor bölge çarpımı gösterir.

Alan modeli
KURAL

İki Kesrin Çarpımı

İki kesir çarpılırken paylar çarpılıp paya, paydalar çarpılıp paydaya yazılır: ab × cd = a×cb×d.
Tam sayılı kesirler önce bileşik kesre çevrilir: 112 × 23 = 32 × 23 = 66 = 1
Kısa yol: önce sadeleştir
49 × 38 → 4 ile 8’i 4’e, 3 ile 9’u 3’e böl → 13 × 12 = 16
Değişme özelliği
23 × 34 = 34 × 23. “3/4’ün 2/3’ü” ile “2/3’ün 3/4’ü” aynı sonucu verir.
Dikkat! Çarpmada paydaları eşitlemeye gerek yoktur; bu, toplama ve çıkarmanın kuralıdır. Tam sayılı kesirlerde tamları ve kesirleri ayrı ayrı çarpmak yanlıştır: 212 × 212 ≠ 414 (doğrusu 254 = 614).
GENELLEME

Çarpım Büyür mü, Küçülür mü?

Bir sayıyı farklı kesirlerle çarp. Çarpım sayıdan büyük mü, küçük mü?

Çarpan kaydırıcı
Bir doğal sayı 1’den küçük bir kesirle çarpılırsa sonuç bu sayıdan küçük, 1’den büyük bir kesirle çarpılırsa sonuç bu sayıdan büyük olur. 1’e eşit kesirle (44) çarpılırsa sonuç değişmez.
OYUN 1

Büyür mü, Küçülür mü?

Hesaplamadan karar ver!

Oyun 2

Çarpım Avcısı

Çarpımın en sade biçimini seç.

ALIŞTIRMALAR

Alıştırmalar

A) Doğru mu, yanlış mı?

Alıştırmalar

B) Hesapla

BAĞLAM TEMELLİ SORULAR

Hayattan Sorular

Önce kendi cevabını defterine yaz, sonra “Çözümü gör” düğmesiyle karşılaştır.

Soru 1 • Sınıf

28 kişilik sınıfın 37’si kızdır. Kızların 14’ü gözlüklüdür. Sınıfta kaç gözlüklü kız vardır?

Kız: 28 × 37 = 12. Gözlüklü kız: 12 × 14 = 3. (Ya da 14 × 37 = 328 → 28’in 328’i = 3.)
Soru 2 • Tarif

Bir tarifte 34 su bardağı şeker kullanılıyor. Tarifin yarısı yapılacaksa ne kadar şeker gerekir?

12 × 34 = 38 su bardağı.
Soru 3 • Yol

Bir bisikletli saatte 1212 km gidiyor. 225 saatte kaç km gider?

252 × 125 = 30010 = 30 km.
Soru 4 • Harçlık

Elif harçlığının 25’ini kitaba, kalanın 13’ünü sinemaya harcadı. Harçlığının ne kadarı kaldı?

Kitaptan sonra kalan 35. Sinema: 13 × 35 = 15. Kalan: 35 − 15 = 25.
KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

Merak kutusu: “Yarımın yarısı” = 1/2 × 1/2 = 1/4. Bir kâğıdı ortadan 5 kez katlarsan, her katlamada yarısını alırsın: 1/2 × 1/2 × 1/2 × 1/2 × 1/2 = 1/32! Kâğıdı 7 kez katlamaya çalış; neden bu kadar zor?
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Etkinlik: Katlama Deneyi

Bir A4 kâğıdını önce ikiye, sonra üçe katla ve bir parçayı boya. Boyalı bölge kâğıdın ne kadarıdır? Farklı katlamalar dene ve her birini çarpma işlemiyle yaz. Sonuçlarını alan modeli çizimleriyle bir poster hâline getir.

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1