dersmatematik.net • 6. Sınıf Matematik • Kesirlerle Bölme
3. TEMA • SAYILAR VE NİCELİKLER (2)

Kesirlerle Bölme

3 litre ayran, 1/4 litrelik bardaklara doldurulursa kaç bardak olur? 3/4 kilo peynir 3 kişiye eşit paylaştırılırsa her birine ne kadar düşer? Kesirlerle bölmenin iki anlamını, ölçme ve paylaştırmayı modellerle keşfediyor ve bölme kuralına ulaşıyoruz.

Konu AnlatımıMAT.6.1.8Kaç tane sığar?2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.6.1.8): Gerçek yaşam durumlarında karşılaşılan kesir, ondalık ve yüzde gösterimleri ile ilgili dört işlem gerektiren problemleri çözebilme.
Bu derste kesirlerle bölme ele alınır: bölmenin ölçme (“kaç tane sığar?”) ve paylaştırma anlamlarını problem durumlarıyla ilişkilendirir; doğal sayıyı kesre, kesri doğal sayıya ve kesri kesre böler; işlemi modellerle gösterir ve bölme kuralını gerekçelendirir.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
bölme, ölçme, paylaştırma, çarpma işlemine göre ters, kesir, tam sayılı kesir
Semboller
a/b ÷ c/d = a/b × d/c
Araçlar
kesir şeritleri, sayı doğrusu, ölçü kapları
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

Bölmenin anlamlarını ve kesirlerle çarpmayı hatırlayalım.

BAŞLAYALIM

Meryem Öğretmen’in Börekleri

Meryem Öğretmen tepside kalan 3 tepsi böreği servis edecek. İki problem yazdı:

Problem A
Her tabağa 14 tepsi börek konursa kaç tabak hazırlanır?
“3’ün içinde kaç tane 14 var?” → ölçme
Problem B
34 tepsi börek 3 öğrenciye eşit paylaştırılırsa her birine ne kadar düşer?
“Eşit paylaştır” → paylaşım
İki anlam: Doğal sayılarda da bölmenin iki anlamı vardı: 12 ÷ 3 → “12’de kaç tane 3 var?” (ölçme) ya da “12’yi 3 kişiye paylaştır” (paylaşım). Kesirlerde de aynısı geçerli!
ANLAM 1

Ölçme Anlamı: Kaç Tane Sığar?

Bölünen uzunluğu, bölen uzunluktaki parçalarla ölç. Kaç parça sığıyor?

Şerit ölçer
Dikkat! Bir sayıyı 1’den küçük bir kesre bölünce bölüm bölünenden büyük olur: 3 ÷ 14 = 12. Çünkü küçük parçalardan çok sayıda sığar.
ANLAM 2

Paylaşım Anlamı: Kesri Eşit Paylaştır

Bir kesri bir doğal sayıya bölmek, o kesri eşit parçalara ayırmaktır.

Peynir paylaştırıcı
3
Bağlantı: 34 ÷ 3, “34’ün 13’ü” demektir: 34 ÷ 3 = 34 × 13 = 312 = 14. Bölmek, ters kesirle çarpmaya dönüşüyor!
KURAL

Kesirlerle Bölme Kuralı

Bir sayı bir kesre bölünürken bölünen aynen yazılır, bölen kesrin payı ile paydası yer değiştirilir (ters çevrilir) ve çarpma yapılır.
ab ÷ cd = ab × dc  •  3 ÷ 14 = 3 × 41 = 12  •  34 ÷ 3 = 34 × 13 = 14
Adım adım bölücü
÷
Dikkat! Yalnızca bölen (ikinci sayı) ters çevrilir. Bölmede değişme özelliği yoktur: 12 ÷ 14 = 2 ama 14 ÷ 12 = 12.
GEREKÇELENDİRME

Neden Ters Çevirip Çarpıyoruz?

Ortak paydayla düşün
56 ÷ 23 = 56 ÷ 46: “5 tane altıda birin içinde 4 tane altıda birden kaç tane var?” → 5 ÷ 4 = 54.
Kural: 56 × 32 = 1512 = 54 ✔
Birim kesirle düşün
1 bütünde 4 tane 14 var → 1 ÷ 14 = 4. O hâlde 3 bütünde 3 × 4 = 12 tane var. Yani ÷ 14 işlemi × 4 işlemine eşittir.
Sonuç: cd ile bölmek, dc ile çarpmakla aynıdır. Bu iki kesrin çarpımı 1’dir: 23 × 32 = 1. Bu yüzden bu kesirlere birbirinin çarpma işlemine göre tersi denir.
TAM SAYILI KESİRLER

Tam Sayılı Kesirlerle Bölme

Tam sayılı kesirler önce bileşik kesre çevrilir, sonra bölme kuralı uygulanır.
212 ÷ 114 = 52 ÷ 54 = 52 × 45 = 2010 = 2
Örnek

412 metre kumaştan 34 metrelik parçalar kesilecek. Kaç parça elde edilir?

92 ÷ 34 = 92 × 43 = 366 = 6 parça.
Örnek

334 kg pirinç 5 torbaya eşit konacak. Bir torbada kaç kg olur?

154 ÷ 5 = 154 × 15 = 1520 = 34 kg.
OYUN 1

Kaç Tane Sığar?

Bölümü bul.

Oyun 2

Ölçme mi, Paylaşım mı?

Problemdeki bölmenin anlamını seç.

ALIŞTIRMALAR

Alıştırmalar

A) Doğru mu, yanlış mı?

Alıştırmalar

B) Sonucu seç

BAĞLAM TEMELLİ SORULAR

Hayattan Sorular

Önce kendi cevabını defterine yaz, sonra “Çözümü gör” düğmesiyle karşılaştır.

Soru 1 • Ayran

3 litre ayran 14 litrelik bardaklara dolduruluyor. Kaç bardak dolar?

3 ÷ 14 = 3 × 4 = 12 bardak.
Soru 2 • Bahçe

58 dönümlük bahçe 5 kardeşe eşit paylaştırılıyor. Her birine kaç dönüm düşer?

58 ÷ 5 = 58 × 15 = 18 dönüm.
Soru 3 • Kurdele

Her hediye paketi için 23 m kurdele gerekiyor. 6 m kurdeleyle kaç paket süslenir?

6 ÷ 23 = 6 × 32 = 9 paket.
Soru 4 • Hız

Bir salyangoz 34 saatte 38 m ilerliyor. Saatte kaç metre ilerler?

38 ÷ 34 = 38 × 43 = 1224 = 12 m.
KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

Merak kutusu: Bir sayıyı yarıma bölmek, onu ikiye bölmekle aynı değildir! 6 ÷ 1/2 = 12 (6 pizzada 12 yarım var), 6 ÷ 2 = 3. Kesirle bölünce sonuç bazen büyür: 1’den küçük bir sayıya bölünce bölüm bölünenden büyük olur.
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Etkinlik: Mutfak Ölçüleri

Evde 1/2, 1/3 ve 1/4 bardak ölçeğiyle (ya da bir bardak ve kaşıkla) bir kap suyu kaç ölçekte doldurabildiğini dene. Sonuçlarını bölme işlemiyle yaz (ör. 2 ÷ 1/4 = 8) ve modeliyle birlikte rapor et.

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1