dersmatematik.net • 6. Sınıf Matematik • Ondalıklarla Çarpma ve Bölme
3. TEMA • SAYILAR VE NİCELİKLER (2)

Ondalık Gösterimlerle Çarpma ve Bölme

Kilogramı 12,5 TL olan elmadan 2,4 kg alırsak kaç lira öderiz? 7,5 metrelik kumaştan 1,5 metrelik kaç parça kesilir? Ondalık gösterimlerle çarpmada virgülün yerini, bölmede böleni doğal sayı yapmayı ve 10, 100, 1000 ile çarpma–bölmenin kısa yolunu keşfediyoruz.

Konu AnlatımıMAT.6.1.8Virgül kaydırıcı2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.6.1.8): Gerçek yaşam durumlarında karşılaşılan kesir, ondalık ve yüzde gösterimleri ile ilgili dört işlem gerektiren problemleri çözebilme.
Bu derste ondalık gösterimlerle çarpma ve bölme ele alınır: çarpmayı virgülleri dikkate almadan yapıp çarpanların ondalık basamak sayısı kadar basamak ayırır; 10, 100, 1000 ile çarpma ve bölmede virgülü kaydırır; bölmeyi kesirlerle ya da böleni doğal sayıya çevirerek yapar ve problem çözer.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
ondalık gösterim, çarpma, bölme, ondalık basamak sayısı, virgülün yeri, 10’un kuvvetleri
Semboller
× 10 virgül 1 basamak sağa
Araçlar
alan modeli, basamak tablosu, hesap makinesi
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

Kesirlerle çarpmayı ve ondalık basamakları hatırlayalım.

BAŞLAYALIM

Manavda Hesap

Elmanın kilogramı 12,5 TL. Terazideki miktarı değiştir; ödenecek tutar nasıl hesaplanıyor?

Terazi
Soru: 2,4 kg elma 2 kg’dan fazla, 3 kg’dan az. Tutar 25 TL ile 37,5 TL arasında olmalı. Tahmin, virgülün yerini kontrol etmemize yardım eder.
KISA YOL

10, 100 ve 1000 ile Çarpma ve Bölme

Bir ondalık gösterim 10, 100, 1000 ile çarpılırken virgül sırasıyla 1, 2, 3 basamak sağa; bölünürken 1, 2, 3 basamak sola kaydırılır. Basamak yetmezse sıfır eklenir.
Virgül kaydırıcı
KURAL

Ondalık Gösterimlerle Çarpma

Ondalık gösterimlerle çarpma yapılırken virgüller dikkate alınmadan çarpma yapılır. Çarpımda, çarpanların virgülden sonraki basamak sayılarının toplamı kadar basamak sağdan sayılarak virgül konur.
Adım adım çarpma
×
Neden? 0,3 × 0,4 = 310 × 410 = 12100 = 0,12. Paydalar çarpılınca 10 × 10 = 100 olur; bu yüzden 2 ondalık basamak oluşur.
Dikkat! Çarpmada virgülleri hizalamaya gerek yoktur; bu toplama ve çıkarmanın kuralıdır. 0,2 × 0,3 = 0,06 (0,6 değil!).
ETKİNLİK

Alan Modeliyle Çarpma

10 × 10’luk karede dikey şeritler birinci sayıyı, yatay şeritler ikinci sayıyı gösteriyor. İki rengin kesiştiği bölge çarpımdır.

0,a × 0,b
BÖLME

Ondalık Gösterimlerle Bölme

1. yol: Kesre çevir
7,5 ÷ 1,5 = 7510 ÷ 1510 = 7510 × 1015 = 5
2. yol: Böleni doğal sayı yap
Bölünen ve bölen aynı sayıyla (10, 100, 1000) çarpılır: 7,5 ÷ 1,5 = 75 ÷ 15 = 5
Böleni doğal sayı yap
÷
Dikkat! Ondalık gösterimi doğal sayıya bölerken bölümde virgül, bölünenin virgülünün hizasına konur: 8,4 ÷ 4 = 2,1. Bölünenin tam kısmı bölenden küçükse bölüme önce “0,” yazılır: 2,4 ÷ 8 = 0,3.
STRATEJİ

Tahmin ve Kontrol

Her işlemin sonucunu tahmin ederek virgülün doğru yeri gösteren seçeneği işaretle.

İşlemSonuç
İpucu: 1’den küçük bir ondalıkla çarpınca sonuç küçülür; 1’den küçük bir ondalığa bölünce sonuç büyür. 6 × 0,5 = 3 ama 6 ÷ 0,5 = 12.
OYUN 1

Virgül Nereye?

Çarpımın doğru yazılışını seç.

Oyun 2

Kaydır ve Bul

10, 100, 1000 ile çarpma ve bölmede sonucu bul.

ALIŞTIRMALAR

Alıştırmalar

A) Doğru mu, yanlış mı?

Alıştırmalar

B) Hesapla (ondalık için virgül ya da nokta kullanabilirsin)

BAĞLAM TEMELLİ SORULAR

Hayattan Sorular

Önce kendi cevabını defterine yaz, sonra “Çözümü gör” düğmesiyle karşılaştır.

Soru 1 • Kumaş

7,5 m kumaştan 1,5 m’lik eşarplar kesilecek. Kaç eşarp çıkar?

7,5 ÷ 1,5 = 75 ÷ 15 = 5 eşarp.
Soru 2 • Yakıt

Bir araç 1 km’de 0,065 L benzin harcıyor. 240 km’de kaç litre harcar?

240 × 0,065 = 15 600 × 0,001 → 65 × 240 = 15 600, 3 basamak → 15,6 L.
Soru 3 • Defter

8 defter 102 TL ise bir defter kaç TL’dir?

102 ÷ 8 = 12,75 TL (102,00 ÷ 8).
Soru 4 • Kâğıt yığını

Bir kâğıdın kalınlığı 0,1 mm. 1000 kâğıtlık yığın kaç cm’dir?

0,1 × 1000 = 100 mm = 10 cm.
KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

Merak kutusu: 0,5 ile çarpmak ikiye bölmek, 0,25 ile çarpmak dörde bölmek demektir! 48 × 0,25 = 48 ÷ 4 = 12. Ondalıkların kesir hâlini hatırlamak hesapları çok kolaylaştırır.
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Etkinlik: Market Fiyat Hesabı

Manavdan 4 ürünün kilogram fiyatlarını not et. Her üründen ondalıklı miktarlar (ör. 1,5 kg; 0,75 kg) alırsan ne kadar ödeyeceğini hesapla. Sonra bir ürünün 7,2 TL’lik paketinin kaç gram geldiğini bularak birim fiyat karşılaştırması yap.

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1