dersmatematik.net • 6. Sınıf Matematik • Nokta Grafiği ve Kök-Yaprak
4. TEMA • İSTATİSTİKSEL ARAŞTIRMA SÜRECİ

Veriyi Görselleştirme: Nokta Grafiği ve Kök-Yaprak Gösterimi

25 öğrencinin kardeş sayıları ya da 6-A’nın matematik puanları nasıl tek bakışta anlaşılır hâle gelir? Nicel verileri nokta grafiği ve kök-yaprak gösterimiyle görselleştiriyor; hangi veri için hangi aracın uygun olduğunu gerekçelendiriyoruz.

Konu AnlatımıMAT.6.5.1Kök-yaprak oluşturucu2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.6.5.1): Kategorik veya nicel (kesikli) veri ile çalışabilme ve veriye dayalı karar verebilme.
Bu derste nicel (kesikli) verilerin görselleştirilmesi ele alınır: toplanan veriyi sıklık tablosu, nokta grafiği ve kök-yaprak gösterimiyle düzenler; bu araçları seçme gerekçelerini belirtir; grafikleri okuyarak verinin dağılımı hakkında çıkarımda bulunur.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
veri görselleştirme, nokta grafiği, kök-yaprak gösterimi, kök, yaprak, sıklık, dağılım, nicel veri
Semboller
7 | 3 = 73
Araçlar
kareli kâğıt, sıklık tablosu, sayı doğrusu
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

Sıklık tablosu ve grafikleri hatırlayalım.

BAŞLAYALIM

Dağınık Veriden Anlamlı Resme

6-A sınıfındaki 24 öğrencinin kardeş sayıları aşağıda. Bu hâliyle “Çoğu öğrencinin kaç kardeşi var?” sorusunu cevaplamak zor!

KAVRAM

Nokta Grafiği

Bir sayı doğrusu üzerinde her veri değeri için bir nokta çizilerek oluşturulan grafiğe nokta grafiği denir. Aynı değer tekrar ederse noktalar üst üste dizilir. Nicel (kesikli) ve az sayıda verinin dağılımını göstermek için uygundur.
Nokta grafiğinden okunabilenler
En sık görülen değer (en yüksek sütun), en küçük ve en büyük değer, verilerin nerede toplandığı ve boşluklar.
Çizerken dikkat
Sayı doğrusu en küçükten en büyük değere kadar eşit aralıklı olmalı; noktalar eşit büyüklükte ve eşit aralıkla dizilmeli; grafiğe başlık yazılmalı.
ETKİNLİK

Nokta Grafiğini Sen Çiz

Sıklık tablosundaki verileri nokta grafiğine aktar: sayı doğrusundaki değerin üstüne tıkla, nokta eklensin (noktaya tıklarsan silinir).

Tıkla-çiz
KAVRAM

Kök-Yaprak Gösterimi

İki basamaklı sayılarda onlar basamağı kök, birler basamağı yaprak olarak ayrılır. Kökler dikey çizginin soluna küçükten büyüğe, yapraklar sağına küçükten büyüğe yazılır. Her veri değeri korunur.
Anahtar: 7 | 3 = 73
Veri (matematik puanları)
62, 75, 81, 70, 68, 73, 94, 65, 79, 73, 88, 90, 84, 77

En düşük 62, en yüksek 94. En çok veri 7 kökünde (70’ler). 73 iki kez tekrar ediyor.
Dikkat!
  • Hiç verisi olmayan kök de yazılır, yaprak kısmı boş bırakılır (ör. 50’lerde veri yoksa “5 |”).
  • Tekrar eden değerin yaprağı her seferinde yazılır: 73, 73 → 7 | 3 3.
  • Yapraklar eşit aralıklı yazılırsa gösterim bir sütun grafiği gibi görünür.
ETKİNLİK

Kök-Yaprak Oluşturucu

Verileri yaz (virgülle ya da boşlukla ayır). Adım adım kök-yaprak gösterimi oluşsun.

Oluşturucu
GEREKÇELENDİRME

Hangi Görselleştirme Aracı?

AraçUygun veriGüçlü yanı
Sütun grafiğiKategorik (ya da az sayıda nicel değer)Kategorileri karşılaştırmak
Daire grafiğiKategorikParça–bütün ilişkisi
Nokta grafiğiNicel, az sayıda farklı değerDağılımı ve tekrarları görmek
Kök-yaprakNicel, iki basamaklı, çok farklı değerHer değer korunur, dağılım görünür

Her araştırma için en uygun aracı seç.

VeriAraç
OYUN 1

Grafik Okuma

Kök-yaprak gösterimine bak ve soruyu cevapla.

Oyun 2

Kök ve Yaprak

Sayının kökünü ve yaprağını bul.

ALIŞTIRMALAR

Alıştırmalar

A) Doğru mu, yanlış mı?

Alıştırmalar

B) Grafiği oku

KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

Merak kutusu: Kök-yaprak gösterimi 1970’lerde istatistikçi John Tukey tarafından yaygınlaştırıldı. Bu gösterimde hem grafik görünür hem de her bir veri değeri kaybolmadan okunabilir; sütun grafiğinde ise tek tek değerler görünmez.
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Etkinlik: Sınıfın Boy Haritası

Sınıftaki 20 arkadaşının boylarını santimetre olarak topla (ör. 138, 145 …). Verileri kök-yaprak gösterimiyle düzenle; en kısa, en uzun ve en çok veri bulunan kökü belirle. Aynı verilerden onar santimetrelik aralıklarla bir sıklık tablosu oluşturup iki gösterimi karşılaştır.

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1