dersmatematik.net • 6. Sınıf Matematik • Bilinmeyen Nicelikler
6. TEMA • İŞLEMLERLE CEBİRSEL DÜŞÜNME

Bilinmeyen Nicelikler ve Değişken

Okulda kütüphane kampanyası için tişört satıyoruz. Kaç tişört satılacağını henüz bilmiyoruz; peki geliri nasıl hesaplayacağız? Gerçek yaşam durumlarındaki nicelikleri belirliyor, aralarındaki ilişkiyi tabloyla inceliyor ve bilinmeyen nicelikleri harflerle, yani değişkenlerle gösteriyoruz.

Konu AnlatımıMAT.6.2.1Kampanya tablosu2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.6.2.1): Gerçek yaşam durumlarında bilinen niceliklerden bilinmeyen niceliklere ilişkin muhakeme yapabilme.
Gerçek yaşam durumlarında nicelikleri belirler; nicelikler arasındaki ilişkileri tablo temsili kullanarak belirler; nicelikler arasındaki ilişkileri cebirsel olarak ifade eder; değişkenin farklı değerler alabildiğini fark eder.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
bilinmeyen nicelik, değişken, cebirsel ifade, nicelikler arası ilişki, tablo temsili, harfle gösterme
Semboller
60 · n
Araçlar
tablo, hesap makinesi, kareli kâğıt
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

Eş değer sayı cümlelerini ve örüntü kurallarını hatırlayalım.

BAŞLAYALIM

Kütüphane Kampanyası

6-A sınıfı okul kütüphanesine kitap almak için bir kampanya başlattı. Okul logosu basılı tişörtler satılacak. Bir tişörtün alış ve baskı maliyeti 90 TL, satış fiyatı 150 TL.

Biliyoruz
Bir tişörtün maliyeti, satış fiyatı, bir kitabın ortalama fiyatı…
Bilmiyoruz
Kaç tişört satılacak? Toplam gelir, kâr ve alınacak kitap sayısı ne olacak?
Soru
Satılacak tişört sayısını bilmeden kârı nasıl ifade edebiliriz?
Düşün: 10 tişört satılırsa kâr 10 · 60 TL, 25 tişört satılırsa 25 · 60 TL olur. Peki kaç tişört satılacağını bilmiyorsak?
KAVRAM

Nicelikleri Belirle

Sayılabilen ya da ölçülebilen her şeye nicelik denir. Bir durumda bazı nicelikleri biliriz, bazılarını bilmeyiz. Bilmediğimiz niceliklere bilinmeyen nicelik diyoruz.

Kampanyadaki her niceliğin bilinen mi, bilinmeyen mi olduğunu seç.

NicelikDurumu
ETKİNLİK

Tablo ile İlişkiyi Gör

Maliyeti ve satış fiyatını değiştir. Satılan tişört sayısı ile kâr arasındaki ilişkiyi tabloda incele. Son satırda tişört sayısını n harfiyle gösterdik.

Kampanya tablosu
KAVRAM

Değişken

Bilinmeyen bir niceliği göstermek için kullanılan ve farklı değerler alabilen harfe değişken denir. Değişken içeren ifadelere cebirsel ifade denir. Örnek: n, 60 · n, a + 5, 3 · x − 1
Yaş
Ayşe’nin yaşı a ise 5 yıl sonraki yaşı a + 5, 2 yıl önceki yaşı a − 2.
Fiyat
Bir defter d TL ise 4 defter 4 · d TL.
Paylaşım
k tane kalem 3 kişiye eşit paylaştırılırsa kişi başı k ÷ 3 kalem.
4 · a ne anlatır? “Herhangi bir sayının 4 katı” demektir. Aynı zamanda bir sayının 4 ile çarpılmasıyla elde edilen yeni bir sayıdır. 4 · a ifadesi kısaca 4a biçiminde de yazılır.
Dikkat! Değişken için hangi harfi seçtiğimiz önemli değildir: tişört sayısını n, t ya da x ile gösterebiliriz. Önemli olan harfin neyi temsil ettiğini açıkça belirtmektir.
OYUN ZAMANI

Aklından Bir Sayı Tut

Bir sayı seç ve adımları izle. Sağ sütunda aynı adımları x değişkeniyle yazıyoruz. Hangi sayıyı seçersen seç, sonuç neden hep aynı çıkıyor?

Sihirbaz
OYUN 1

Harfle Göster

Durumu anlatan cebirsel ifadeyi seç.

Oyun 2

Değeri Hesapla

Değişkenin değeri verildiğinde niceliği hesapla.

ALIŞTIRMALAR

Alıştırmalar

A) Doğru mu, yanlış mı?

Alıştırmalar

B) Seç

KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

Merak kutusu: “Cebir” sözcüğü, 9. yüzyılda yaşamış Harezmli bilgin Hârizmî’nin “el-Kitâbü’l-Muhtasar fî Hisâbi’l-Cebr ve’l-Mukâbele” adlı kitabından gelir. Hârizmî bilinmeyen niceliğe “şey” derdi. Bugün bunun yerine x, n, a gibi harfler kullanıyoruz.
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Etkinlik: Kampanya Planı

Sınıfınızla bir yardım kampanyası planlayın (kek satışı, ikinci el kitap pazarı…). Gelir ve giderle ilgili nicelikleri listeleyin; hangilerinin bilindiğini, hangilerinin bilinmediğini belirleyin. Satış sayısı ile gelir arasındaki ilişkiyi bir tabloyla gösterip bilinmeyen satış sayısını bir harfle ifade edin.

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1