dersmatematik.net • 6. Sınıf Matematik • Sözel ↔ Cebirsel
6. TEMA • İŞLEMLERLE CEBİRSEL DÜŞÜNME

Sözel ve Cebirsel İfadeler

“Bir sayının 3 katının 5 fazlası” ile “bir sayının 5 fazlasının 3 katı” aynı şey midir? Sözel ifadeleri cebirsel ifadelere, cebirsel ifadeleri kendi cümlelerimize dönüştürüyor; yazdığımız ifadelerin doğruluğunu değişkene farklı değerler vererek sınıyor ve durumları farklı değişkenlerle yeniden ifade ediyoruz.

Konu AnlatımıMAT.6.2.1İfade makinesi2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.6.2.1): Gerçek yaşam durumlarında bilinen niceliklerden bilinmeyen niceliklere ilişkin muhakeme yapabilme.
Cebirsel ifadenin anlamını kendi cümleleri ile açıklar; yorumladığı cebirsel ifadelere karşılık gelen durumlara yönelik varsayımda bulunur; genellemelerin varsayımını karşılayıp karşılamadığını farklı sözel ve cebirsel ifadelerle sınar; doğrulayabileceği ifadeleri farklı değişken ve değerlerle sözel ve cebirsel olarak yeniden ifade eder; cebirsel ifadelerin katkısını tartışır.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
sözel ifade, cebirsel ifade, bir sayının katı, fazlası, eksiği, yarısı, parantez, sınama, değişken
Semboller
3 · (x + 5)
Araçlar
kelime kartları, tablo, hesap makinesi
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

Terim, katsayı ve sabit terimi hatırlayalım.

BAŞLAYALIM

Ahmet ile Mehmet

Mehmet’in parası Ahmet’in parasından 8 TL fazladır. Kimin parasını harfle gösterdiğimize göre ifadeler değişir. Bakış açısını değiştir.

Bakış açısı
ÇEVİRİ SÖZLÜĞÜ

Sözcüklerden Sembollere

SözelCebirselSözelCebirsel
bir sayının 7 fazlasıx + 7bir sayının 7 eksiğix − 7
bir sayının 4 katı4xbir sayının yarısıx ÷ 2
bir sayı ile 9’un toplamıx + 99 ile bir sayının farkı9 − x
bir sayının 3 katının 5 fazlası3x + 5bir sayının 5 fazlasının 3 katı3 · (x + 5)
bir sayının 2 eksiğinin yarısı(x − 2) ÷ 2bir sayının yarısının 2 eksiğix ÷ 2 − 2
Dikkat! Sözcüklerin sırası işlemlerin sırasını belirler. “5 fazlasının 3 katı” derken önce 5 ekler, sonra sonucun tamamını 3 ile çarparız. Bunu göstermek için parantez kullanırız: 3 · (x + 5).
ETKİNLİK

İfade Makinesi

“Bir sayı” ile başla ve işlem düğmelerine sırayla bas (en fazla 4 işlem). Makine sözel ifadeyi ve cebirsel ifadeyi birlikte yazsın.

Makine
YORUMLA

İfadeyi Cümleye Çevir

Bir cebirsel ifadeyi farklı cümlelerle ve farklı durumlarla anlatabiliriz.

2n + 10

Bu ifadeyi sözel olarak yaz ve bir günlük hayat durumu öner.

“Bir sayının 2 katının 10 fazlası.” Durum: Kumbarasında 10 TL olan Ali her gün 2 TL atıyor; n gün sonra 2n + 10 TL’si olur. Başka bir durum: Bir otoparkta giriş 10 TL, saati 2 TL.
a − 15

Bu ifadeyi sözel olarak yaz ve bir günlük hayat durumu öner.

“Bir sayının 15 eksiği.” Durum: Ablası a yaşında olan Ece ablasından 15 yaş küçükse Ece’nin yaşı a − 15. Ya da a TL’lik bir ürüne 15 TL indirim.
4 · (k + 3)

Bu ifadeyi sözel olarak yaz ve bir günlük hayat durumu öner.

“Bir sayının 3 fazlasının 4 katı.” Durum: Bir pakette k kalem ve 3 silgi var; 4 pakette toplam 4 · (k + 3) eşya olur.
Varsayımda bulun: 2n + 10 ifadesinde n yerine 0 yazarsak ne olur? Kumbara örneğinde bu “hiç gün geçmedi” demek: başlangıçtaki 10 TL!
SINA

Hangi İfade Doğru?

Bir sözel ifade için öğrenciler farklı cebirsel ifadeler yazdı. Sözel adımları sayılarla uygulayıp her ifadeyle karşılaştır.

Sınama tablosu
OYUN 1

Sözelden Cebire

Sözel ifadenin cebirsel karşılığını seç.

Oyun 2

Cebirden Söze

Cebirsel ifadenin sözel karşılığını seç.

ALIŞTIRMALAR

Alıştırmalar

A) Doğru mu, yanlış mı?

Alıştırmalar

B) Seç

KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

Merak kutusu: Eski matematikçiler cebiri tamamen sözcüklerle yazardı: “Bir şeyin üç katına beş eklersen…” Bu yüzden bir problemi yazmak sayfalar sürebilirdi! Harflerle yazılan cebirsel ifadeler matematiği kısa, açık ve evrensel bir dil hâline getirdi.
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Etkinlik: İfade Kartları

Arkadaşınla on kart hazırla: beşine sözel ifade (“bir sayının 4 katının 2 eksiği” gibi), beşine cebirsel ifade yaz. Kartları karıştırıp eşleştirin. Her eşleşmeyi değişkene üç farklı değer vererek sınayın.

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1