dersmatematik.net • 6. Sınıf Matematik • Örüntü Kuralı
6. TEMA • İŞLEMLERLE CEBİRSEL DÜŞÜNME

Örüntüler ve Cebirsel Kural

Kibrit çöplerinden yan yana kareler yapıyoruz: 1 kare için 4, 2 kare için 7 çöp… Peki 100 kare için kaç çöp gerekir? Sayı ve şekil örüntülerindeki ilişkiyi tablo, grafik ve sözel olarak inceliyor; örüntünün kuralını 3n + 1 gibi bir cebirsel ifadeyle yazıp istediğimiz adımı hesaplıyoruz.

Konu AnlatımıMAT.6.2.2Örüntü laboratuvarı2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.6.2.2): Sayı ve şekil örüntülerini yorumlayabilme.
Sayı ve şekil örüntülerindeki ilişkileri inceler; adım sayısı ile terim arasındaki ilişkiyi tablo, grafik ve sözel temsillerle ifade eder; farklı temsillerden yola çıkarak örüntünün yapısını cebirsel olarak ifade eder ve istenen adımdaki terimi cebirsel ifadeyi kullanarak bulur.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
örüntü, şekil örüntüsü, sayı örüntüsü, örüntü kuralı, adım sayısı, terim, cebirsel ifade, 3n+1
Semboller
3n + 1
Araçlar
kibrit çöpü ya da kürdan, birim küpler, kareli kâğıt, tablo
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

Örüntüleri ve cebirsel ifadeleri hatırlayalım.

BAŞLAYALIM

Kibrit Kareler

Kibrit çöpleriyle yan yana kareler yapıyoruz. Adım sayısını artır ve çöpleri say. Her yeni kare için kaç çöp ekleniyor?

Kibrit kareler
İki bakış: İlk kare 4 çöp, sonraki her kare 3 çöp → 4 + 3 · (n − 1). Ya da başta 1 dik çöp, her kare 3 çöp → 3n + 1. İkisi denk ifadelerdir!
ETKİNLİK

Örüntü Laboratuvarı

Bir şekil örüntüsü seç. İlk adımları, tabloyu ve grafiği incele. Kuralı göster ve istediğin adımı hesapla.

Laboratuvar
YÖNTEM

Kuralı Bulmanın Yolu

Ardışık terimler arasındaki fark hep aynı ise örüntünün kuralı a · n + b biçimindedir.
• a = ardışık terimler arasındaki fark   •   b = 1. terimden a’yı çıkarınca kalan (yani “0. adım”)   •   n = adım sayısı
Örnek 1

5, 8, 11, 14, … örüntüsünün kuralını bul ve 20. terimi hesapla.

Fark 3 → 3n. 1. terim 5 = 3 · 1 + 2 → kural 3n + 2. Kontrol: n = 4 → 14 ✔. 20. terim: 3 · 20 + 2 = 62
Örnek 2

2, 5, 8, 11, 14, … örüntüsünün kuralı nedir?

Fark 3 → 3n. 1. terim 2 = 3 · 1 − 1 → kural 3n − 1. 10. terim: 30 − 1 = 29.
Örnek 3

Kuralı 4n + 3 olan örüntünün ilk dört terimini yaz.

n = 1, 2, 3, 4 → 7, 11, 15, 19
Dikkat! Kuralı bulduktan sonra mutlaka bir iki terimle kontrol et. Kuraldaki n değişkendir: her adımda farklı değer alır.
ETKİNLİK

Kural Bulucu

Gizli bir örüntü geldi. Kaydırıcılarla a ve b’yi ayarla; kuralın ürettiği terimler örüntüyle tamamen eşleşsin.

Bul
BAĞLANTI

Çokgenlerde Örüntü

Çokgenlerin iç açıları toplamı da bir örüntüdür! Kenar sayısı 1 artınca toplam 180° artar.

Kenar sayısı (n)34567n
İç açılar toplamı180°360°540°720°900°(n − 2) · 180°
Düzgün çokgende bir dış açı120°90°72°60°≈ 51,4°360° ÷ n
Fark et: İç açılar toplamında ardışık fark hep 180° → kural 180n + b biçiminde. n = 3 için 180 = 180 · 3 − 360 → 180n − 360, bu da (n − 2) · 180’e denk! Dış açı örüntüsünde ise fark sabit değil.
OYUN 1

Kuralı Yakala

Örüntünün kuralını seç.

Oyun 2

İstenen Adım

Kuralı kullanarak istenen terimi bul.

ALIŞTIRMALAR

Alıştırmalar

A) Doğru mu, yanlış mı?

Alıştırmalar

B) Hesapla

KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

Merak kutusu: 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, … örüntüsünde her terim önceki iki terimin toplamıdır. Bu Fibonacci dizisi ayçiçeğinin tohumlarında, çam kozalaklarında ve deniz kabuklarında karşımıza çıkar. Bu örüntünün kuralı an + b biçiminde yazılamaz; çünkü ardışık terimler arasındaki fark sabit değildir!
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Etkinlik: Kürdan Tasarımcısı

Kürdanlarla kendi şekil örüntünü tasarla ve ilk dört adımını kâğıda çiz. Adım–kürdan sayısı tablosunu ve grafiğini hazırla. Örüntünün kuralını cebirsel olarak yaz ve 50. adımda kaç kürdan gerektiğini hesapla. Örüntünü arkadaşına ver; o da kuralı bulsun.

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1