dersmatematik.net • 6. Sınıf Matematik • Merkez Açı ve Yay
7. TEMA • GEOMETRİK NİCELİKLER

Çemberde Merkez Açı ve Gördüğü Yay

Saatin yelkovanı çeyrek saatte çemberin ne kadarını dolaşır? Köşesi çemberin merkezinde olan merkez açıyı ve bu açının gördüğü yayı tanıyor; 180°, 90°, 45° gibi merkez açıların gördüğü yayları gözlemliyor ve merkez açı 360°’nin kaçta kaçıysa yayın da çemberin uzunluğunun o kadarı olduğunu genelliyoruz.

Konu AnlatımıMAT.6.4.6Yay ölçer2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.6.4.6): Çemberde merkez açının ölçüsü ile gördüğü yayın uzunluğu arasındaki ilişkiyi açıklayabilme.
Çemberde merkez açıyı ve yayı tanır; farklı ölçülere sahip merkez açıların (180°, 90°, 45° gibi) gördükleri yayların uzunluklarını gözlemler; merkez açının ölçüsü ile gördüğü yayın uzunluğu arasındaki örüntüyü açıklar; örüntüyü farklı çemberlerde kontrol ederek genelleme yapar.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
merkez açı, çember yayı, yay uzunluğu, çemberin uzunluğu, 360 derece, çeyrek çember, yarım çember
Semboller
yay = Ç · (açı ÷ 360°)
Araçlar
çembersel kâğıt, açıölçer, pergel, saat modeli, ip, geometri yazılımı
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

Çemberin uzunluğunu ve tam açıyı hatırlayalım.

KAVRAM

Merkez Açı ve Yay

Köşesi çemberin merkezinde olan açıya merkez açı denir. Çember üzerindeki iki nokta arasında kalan parçaya çember yayı denir. Merkez açının kolları arasında kalan yay, açının gördüğü yaydır. Bütün çemberi oluşturan yayın ölçüsü 360°’dir.
Açıyı aç
GÖZLEM

Saat Gözlemi

Yarıçapı 10 cm olan bir saatin yelkovanı dönüyor. Süreyi seç: yelkovan hangi merkez açıyı taradı, ucu ne kadar yol aldı? (π = 3)

Saat
ETKİNLİK

Yay Ölçer

Yarıçapı ve merkez açıyı değiştir. Yay, çemberin uzunluğunun kaçta kaçı? (π = 3)

Ölçer
GENELLEME

Örüntü ve Genelleme

Yarıçapı 8 cm olan çember için (π = 3, Ç = 2 · 3 · 8 = 48 cm):

Merkez açı360°180°90°45°60°120°
360°’nin kaçta kaçı?11/21/41/81/61/3
Yay uzunluğu48 cm24 cm12 cm6 cm8 cm16 cm
Bir çemberde merkez açının ölçüsü 360°’nin kaçta kaçı ise gördüğü yayın uzunluğu da çemberin uzunluğunun o kadarıdır: yay = Ç · (açı ÷ 360°)
Fark et: Merkez açı iki katına çıkınca yay da iki katına çıkar. Aynı çemberde eş merkez açılar eş yaylar görür. Ama farklı çemberlerde aynı açı farklı uzunlukta yay görür: büyük çemberde yay daha uzundur!
Örnek

Yarıçapı 6 cm olan çemberde 60°’lik merkez açının gördüğü yay kaç cm’dir? (π = 3)

Ç = 2 · 3 · 6 = 36 cm. 60° = 360°’nin 1/6’sı → yay = 36 ÷ 6 = 6 cm
OYUN 1

Yay Uzunluğu

Merkez açının gördüğü yayın uzunluğunu bul.

Oyun 2

Açıyı Bul

Yay ve çemberin uzunluğundan merkez açıyı bul.

ALIŞTIRMALAR

Alıştırmalar

A) Doğru mu, yanlış mı?

Alıştırmalar

B) Hesapla

KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

Merak kutusu: Pizza dilimleri birer “daire dilimi”dir. 8 eş dilime bölünmüş bir pizzada her dilimin merkez açısı 360° ÷ 8 = 45° ve kenar kabuğunun uzunluğu pizzanın çevresinin 1/8’idir. Dünya’da enlem ve boylam ölçümleri de merkez açılarla yapılır!
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Etkinlik: Saat Kadranı

Kartondan yarıçapı 10 cm olan bir saat kadranı yap. Yelkovanın 15, 30, 45 ve 60 dakikada taradığı merkez açıları ölç ve uç noktanın aldığı yolu iple ölç. Sonuçlarını tabloya yazıp merkez açı ile yay uzunluğu arasındaki ilişkiyi açıkla (π = 3 alarak hesapla ve ölçümlerinle karşılaştır).

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1