dersmatematik.net • 7. Sınıf Matematik • Ondalık Gösterim
1. TEMA • SAYILAR VE NİCELİKLER (1)

Rasyonel Sayıların Ondalık Gösterimi: Sonlu ve Devirli

1/3 kesrini hesap makinesinde böldüğünde ekran 3’lerle dolar ve hiç bitmez. Neden? Her rasyonel sayının bölme yoluyla bir ondalık gösterimi olduğunu inceliyor, Devir Makinesi ile kalanları izleyerek devrin nereden geldiğini yakalıyor ve sonlu ile devirli ondalık gösterimleri ayırt ediyoruz.

Konu AnlatımıMAT.7.1.2Devir Makinesi2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.7.1.2): Gerçek yaşam durumlarında rasyonel sayıların ondalık gösterimlerini yansıtabilme.
Bölme işlemini kullanarak her rasyonel sayının bir ondalık gösterimi olduğunu inceler; rasyonel sayıların ondalık gösterimlerinden bazılarının devirli olduğuna dair çıkarım yapar; devirli gösterimi devir çizgisiyle yazar.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
rasyonel sayıların ondalık gösterimi, devirli ondalık gösterim, sonlu ondalık gösterim, devir, devir çizgisi, kesir bölme ilişkisi
Semboller
0,3̅ = 0,333…
Araçlar
hesap makinesi, bölme tablosu, kareli kâğıt
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

Kesir–bölme ilişkisini ve ondalık gösterimleri hatırlayalım.

KAVRAM

Her Rasyonel Sayının Bir Ondalık Gösterimi Var

Bir kesir, payın paydaya bölümüdür: ab = a ÷ b. Bu bölmeyi yaparak her rasyonel sayıyı ondalık gösterimle yazabiliriz. Negatif rasyonel sayılarda bölmeyi işaretsiz yapar, sonucun önüne “−” koyarız.

Rasyonel sayıBölmeOndalık gösterim
343 ÷ 40,75
−75−(7 ÷ 5)−1,4
131 ÷ 30,333…
−56−(5 ÷ 6)−0,8333…
Bölme bir yerde biterse (kalan 0 olursa) ondalık gösterim sonludur: 0,75. Ondalık kısımda bir rakam ya da rakam grubu sonsuza kadar tekrar ediyorsa gösterim devirlidir. Tekrar eden kısma devir denir ve üzerine çizgi çizilir: 0,333… = 0,3 ve −0,8333… = −0,83.
ETKİNLİK

Devir Makinesi

Bir kesir seç ve “Adım” düğmesine bas. Makine bölmeyi basamak basamak yapıyor. Aynı kalan ikinci kez gelirse… makine devri yakalar!

Devir Makinesi
Neden devir oluşur? Bir sayıyı b’ye bölünce kalan 0, 1, 2, …, b − 1 olabilir; yani en fazla b farklı kalan vardır. Kalan 0 olmazsa en geç b adımda bir kalan tekrar eder ve o andan sonra aynı basamaklar yeniden gelir.
GENELLEME

Bölmeden Önce Tahmin Et

Kesir en sade hâlindeyken paydanın asal çarpanlarına bak.

En sade hâldeki bir kesrin paydasının asal çarpanları yalnızca 2 ve/veya 5 ise ondalık gösterim sonludur. Paydada 2 ve 5’ten başka bir asal çarpan (3, 7, 11, …) varsa gösterim devirlidir.
Tahmin et, kontrol et
Dikkat! Önce sadeleştir! 615 kesrinin paydasında 3 var ama 615 = 25 = 0,4 sonludur.
OYUN 1

Sonlu mu, Devirli mi?

Kesrin ondalık gösteriminin türünü hızlıca seç.

Oyun 2

Doğru Gösterimi Bul

Rasyonel sayının ondalık gösterimini seç.

ALIŞTIRMALAR

Alıştırmalar

A) Doğru mu, yanlış mı?

Alıştırmalar

B) Çoktan seçmeli

KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

Merak kutusu: 1/7 = 0,142857142857… Devirdeki 142857 sayısını 2, 3, 4, 5 ya da 6 ile çarp: 285714, 428571, 571428, 714285, 857142. Hep aynı rakamlar, sadece sıraları dönüyor! Bu yüzden 142857’ye “döngüsel sayı” denir.
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Etkinlik: Devir Avcısı

Paydası 2’den 15’e kadar olan birim kesirleri (1/2, 1/3, …, 1/15) bölme yaparak ondalık gösterime çevir. Bir tablo yap: hangileri sonlu, hangileri devirli? Devirli olanların devrinin kaç basamak olduğunu yaz. Paydalar ile sonuçlar arasında fark ettiğin örüntüyü açıkla.

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1