dersmatematik.net • 7. Sınıf Matematik • Çarpma ve Bölme
1. TEMA • SAYILAR VE NİCELİKLER (1)

Tam Sayılarla Çarpma ve Bölme

Negatif çarpı negatif neden pozitif olur? Çarpmayı tekrarlı toplama olarak sayı doğrusunda modelliyor, bir örüntü tablosuyla işaret kuralını kendimiz keşfediyor ve bölmeyi çarpmanın tersi olarak yorumluyoruz.

Konu AnlatımıMAT.7.1.4Örüntü tablosu2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.7.1.4): Rasyonel sayılar ve işlemler içeren gerçek yaşam problemlerini çözebilme.
Tam sayılarla çarpmayı tekrarlı toplama ve örüntülerle modeller; işaret kuralını açıklar; bölmeyi çarpmanın tersi olarak yapar; sıfırla çarpma ve bölmeyi yorumlar ve bu işlemleri gerçek yaşam durumlarında kullanır.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
tam sayılarla çarpma, tam sayılarla bölme, işaret kuralı, negatif çarpı negatif, çarpma örüntüsü, sıfıra bölme
Semboller
(−) · (−) = (+)
Araçlar
sayı doğrusu, sayma pulları, örüntü tablosu
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

Çarpma–bölme ilişkisini ve tam sayılarla toplamayı hatırlayalım.

MODEL

Çarpma: Tekrarlı Toplama

3 · (−4), “3 tane −4’ü topla” demektir: (−4) + (−4) + (−4) = −12. Sayı doğrusunda sıfırdan başlayıp 3 kez 4 birim sola zıplarız.

Zıplayan kurbağa
ÖRÜNTÜ

Negatif Çarpı Negatif Neden Pozitif?

Çarpanı her adımda 1 azaltalım ve sonuçların nasıl değiştiğine bakalım. Birinci çarpanı seç.

Örüntü tablosu
İşaret kuralı: Aynı işaretli iki tam sayının çarpımı pozitif, farklı işaretli iki tam sayının çarpımı negatiftir. Bölmede de aynı kural geçerlidir.
(+) · (+) = (+)   (−) · (−) = (+)   (+) · (−) = (−)   (−) · (+) = (−)
Çok çarpanlı işlemlerde kısa yol: Negatif çarpan sayısı çift ise sonuç pozitif, tek ise negatiftir. (−1) · (−2) · (−3) = −6 (3 negatif → tek → negatif). Çarpanlardan biri 0 ise sonuç 0’dır.
BÖLME

Bölme: Çarpmanın Tersi

(−12) ÷ 3 = ? sorusu, “3 ile hangi sayıyı çarparsam −12 olur?” sorusudur. 3 · (−4) = −12 olduğu için (−12) ÷ 3 = −4.

ÇarpmaBölmeBölme
3 · (−4) = −12(−12) ÷ 3 = −4(−12) ÷ (−4) = 3
(−5) · (−6) = 3030 ÷ (−5) = −630 ÷ (−6) = −5
Dikkat! Sıfırın herhangi bir sayıya bölümü 0’dır: 0 ÷ (−7) = 0. Ama bir sayının sıfıra bölümü tanımsızdır: (−7) ÷ 0 diye bir sayı yoktur.
Örnek

Bir dalgıç her dakika 3 m aşağı iniyor. 6 dakika sonra konumundaki değişim kaç metredir? Sonra 4 dakikada 12 m yükselirse dakikada ortalama ne kadar yükselmiştir?

6 · (−3) = −18 m (18 m aşağı). Yükselme: (+12) ÷ 4 = +3 m dakikada.
OYUN 1

İşaret Avcısı

Sonucun işaretini hızlıca seç.

Oyun 2

Çarp, Böl

İşlemin sonucunu seç.

ALIŞTIRMALAR

Alıştırmalar

A) Doğru mu, yanlış mı?

Alıştırmalar

B) Hesapla

KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

Merak kutusu: Hintli matematikçi Brahmagupta 1400 yıl önce işaret kurallarını “mal” ve “borç” sözcükleriyle yazdı: “İki borcun çarpımı maldır, mal ile borcun çarpımı borçtur.” Yani (−) · (−) = (+) kuralı, sayılar sıfırı ve negatifleri kabul ettiğinden beri biliniyor!
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Etkinlik: Kendi Örüntünü Kur

Birinci çarpanı −4 olan bir çarpma tablosu yaz: (−4) · 4, (−4) · 3, …, (−4) · (−4). Sonuçların nasıl değiştiğini oklarla göster. Bu örüntüyü kullanarak bir arkadaşına “negatif çarpı negatif neden pozitiftir?” sorusunu açıklayan kısa bir not hazırla.

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1