dersmatematik.net • 7. Sınıf Matematik • Üslü İfadeler
1. TEMA • SAYILAR VE NİCELİKLER (1)

Üslü İfadeler: Tam ve Rasyonel Sayıların Kuvvetleri

(−3)² ile −3² aynı şey mi? Tam sayıların ve rasyonel sayıların kuvvetlerini hesaplıyor, negatif tabanda sonucun işaretini üssün tek ya da çift olmasına göre buluyor; parantezin rolünü, kesirlerin kuvvetlerini ve a⁰ = 1 gibi özel durumları keşfediyoruz.

Konu AnlatımıMAT.7.1.4Üs makinesi2 oyunSunum modu
Öğrenme çıktısı (MAT.7.1.4): Rasyonel sayılar ve işlemler içeren gerçek yaşam problemlerini çözebilme.
Tam sayıların ve rasyonel sayıların kuvvetlerini tekrarlı çarpma ile hesaplar; negatif tabanlı üslü ifadelerde sonucun işaretini belirler; parantezli ve parantezsiz gösterimleri ayırt eder; özel kuvvetleri (a⁰, a¹, 1ⁿ, (−1)ⁿ) kullanır.
Ders haritası

Bu derste neler var?

Nasıl çalışmalıyım? Her bölümde önce tanımı oku, dikkat kutusunu mutlaka incele, sonra etkileşimli araçla dene. Bölüm sonundaki “Sıra Sende” sorularını çöz. Sınıfta öğretmeninle izlerken sağ üstteki Sunum Modu düğmesine bas; ← → tuşlarıyla slayt gibi ilerleyebilirsin.
Anahtar kavramlar
üslü ifadeler, tam sayıların kuvvetleri, rasyonel sayıların kuvvetleri, negatif tabanlı üslü ifadeler, kesirlerin kuvveti, sıfırıncı kuvvet
Semboller
aⁿ, (−a)ⁿ, a⁰ = 1
Araçlar
hesap makinesi, kâğıt katlama, örüntü tablosu
ÖN DEĞERLENDİRME

Hazır mıyız?

Doğal sayıların kuvvetlerini ve işaret kuralını hatırlayalım.

KAVRAM

Tekrarlı Çarpmanın Kısa Yazılışı

Bir sayıyı kendisiyle tekrar tekrar çarpmayı kısa yoldan üslü ifadeyle yazarız. 6. sınıfta doğal sayılarla yaptığımız bu işi şimdi tam sayılar ve rasyonel sayılar için yapıyoruz.

an = a · a · … · a (n tane a). a taban, n üstür. Örnekler: (−2)3 = (−2) · (−2) · (−2) = −8  •  (23)2 = 23 · 23 = 49
Üs makinesi
ÖRÜNTÜ

Negatif Tabanın İşareti

(−2)’nin kuvvetlerine bakalım. Sonuçların işaretinde nasıl bir örüntü var?

Negatif bir sayının çift kuvveti pozitif, tek kuvveti negatiftir. Pozitif bir sayının bütün kuvvetleri pozitiftir.
Dikkat! Parantez çok önemli. (−3)2 = (−3) · (−3) = 9; taban −3’tür. −32 = −(3 · 3) = −9; taban 3’tür, “−” işareti sonuca eklenir. Benzer şekilde (−12)2 = 14 ama −(12)2 = −14.
ÖZEL DURUMLAR

Bilinmesi Gereken Kuvvetler

a1 = a
(−7)1 = −7, (35)1 = 35
a0 = 1 (a ≠ 0)
(−9)0 = 1, (−47)0 = 1
1n = 1
1100 = 1
(−1)n
n çift → 1, n tek → −1
0n = 0 (n ≥ 1)
05 = 0
Kesir tabanı
(ab)n = anbn
Fark et: 1’den küçük pozitif bir kesrin kuvvetleri küçülür: (12)1 = 12, (12)2 = 14, (12)3 = 18… Çünkü her seferinde bir şeyin yarısını alıyoruz.
Örnek

(−1)7 + (−2)4 − 32 + 50 = ?

(−1) + 16 − 9 + 1 = 7
OYUN 1

Kuvveti Hesapla

Üslü ifadenin değerini seç.

Oyun 2

İşaret Tahmini

Hesaplamadan sonucun işaretini seç.

ALIŞTIRMALAR

Alıştırmalar

A) Doğru mu, yanlış mı?

Alıştırmalar

B) Hesapla

KAVRAM YANILGILARI

Yanılgı Avcısı

Arkadaşlarımızın düşüncelerinde bir hata var. Kartın üstüne tıkla ve doğrusunu gör.

ÖZET

Zihin Haritası

Merak kutusu: Bir kâğıdı her katladığında kalınlığı 2 katına çıkar. 0,1 mm kalınlığındaki bir kâğıdı 42 kez katlayabilseydin kalınlığı 0,1 · 2⁴² mm ≈ 440 000 km olurdu; bu, Dünya ile Ay arasındaki uzaklıktan fazla! Gerçekte bir kâğıdı 7–8 kereden fazla katlamak çok zordur.
Özet

Kendini Dene

10 soruluk kısa test. Her soruda yalnızca bir doğru cevap var.

Değerlendirme

Etkinlik: Zıplayan Top

Bir top her zıplamada bir önceki yüksekliğin 1/2’si kadar yükseliyor. 2 m’den bırakılan topun 1., 2., …, 6. zıplamadaki yüksekliklerini üslü ifadeyle yaz (2 · (1/2)ⁿ). Sonuçları tablo ve çizgi grafiğiyle göster; top hiç durur mu? Tartış.

Öz Değerlendirme

Her ifade için kendini değerlendir.

Öğrenme Günlüğüm

Defterine ya da aşağıdaki alana yaz (bu alan kaydedilmez).

1 / 1