Temel Geometrik Kavramlar ve Gösterimleri
Bu içerikte nokta, doğru parçası, ışın, doğru ve açı kavramlarını öğrenecek; bu kavramların nasıl isimlendirildiğini ve sembolle nasıl gösterildiğini inceleyeceğiz.
- Nokta nedir?
- Doğru parçası, ışın ve doğru arasındaki fark nedir?
- Hangi şekillerin uzunluğu ölçülebilir?
- Açı nasıl oluşur, köşesi ve kolları nelerdir?
1. Nokta
Nokta, geometrinin en temel kavramlarından biridir. Noktanın eni, boyu ve derinliği yoktur. Kâğıda kalemin tek dokunuşuyla oluşan iz, nokta modeli olarak düşünülebilir.
Tahtada işaretlenmiş üç nokta düşünelim. Bu noktalara P, R ve T adları verilirse bu noktalar nasıl okunur?
2. Doğru Parçası
İki nokta arasını düz bir şekilde birleştirdiğimizde doğru parçası elde ederiz. Doğru parçasının iki ucu bellidir, bu yüzden uzunluğu ölçülebilir.
Gösterim ve okunuş
Okunuşu: AB doğru parçası ya da BA doğru parçası
Bir kalemin düz kenarı, cetvelin kenarı veya bir sandalyenin ayağı üzerinde düşünülen düz kısım hangi geometrik modele örnek olabilir?
3. Işın
Bir noktadan başlayıp tek yönde sonsuza kadar uzayan geometrik şekle ışın denir. Işının bir başlangıç noktası vardır; diğer yönde ise devam eder.
Gösterim ve okunuş
Okunuşu: BC ışını
4. Doğru
İki yönde de sonsuza kadar uzayan düz geometrik şekle doğru denir. Doğrunun iki ucunda da ok bulunur; çünkü sonu yoktur.
Gösterim ve okunuş
Okunuşu: AB doğrusu ya da d doğrusu
5. Doğru Parçası – Işın – Doğru Karşılaştırması
Bu üç kavram birbirine benzer görünse de en önemli farkları uç sayısı ve uzunluklarının ölçülebilir olmasıdır.
| Kavram | Kaç ucu belirgindir? | Sonsuza uzanır mı? | Uzunluğu ölçülebilir mi? |
|---|---|---|---|
| Doğru Parçası | 2 | Hayır | Evet |
| Işın | 1 | Bir yönde evet | Hayır |
| Doğru | 0 | İki yönde evet | Hayır |
6. Açı
Açı, başlangıç noktaları aynı olan iki ışının oluşturduğu şekildir. Açıyı oluşturan ışınlara açının kolları, ortak başlangıç noktasına ise açının köşesi denir.
Köşesi D olan ve kolları [DE ile [DF olan açı nasıl isimlendirilebilir?
7. Günlük Yaşamdan Modeller
Geometrik kavramlar yalnızca defterde değil günlük yaşamda da karşımıza çıkar.
Kalemin görünen düz kenarı ya da cetvelin belirli bir kenarı, iki ucu belli olduğu için doğru parçasına örnek olur.
El fenerinin çıktığı nokta başlangıçtır. Işık tek yönde ilerlediği için ışın modeline benzetilebilir.
Düz bir yolun uzayıp giden yönü, başlangıç ve bitişi düşünülmeden ele alındığında doğru modeli olarak yorumlanabilir.
Bir kapı açıldığında kapı kanadı ile kapı çerçevesi arasında bir açı oluşur. Bu nedenle açık kapı, açı modeline güzel bir örnektir.
8. Etkileşimli Eşleştirme Aracı
Bir geometrik kavram seç ve doğru sembolü bulmaya çalış.
9. Mini Test
Aşağıdaki sorularla konuyu ne kadar anladığını kontrol et.
Hangi kavramın uzunluğu ölçülebilir?
Bir noktadan başlayıp tek yönde sonsuza uzayan şekil aşağıdakilerden hangisidir?
|AB| = 6 cm ifadesi neyi belirtir?
KLM açısında köşe hangi noktadır?
Hangi kavram büyük harfle isimlendirilir ve tek başına bir iz olarak düşünülebilir?
10. Kendi Çizimini Yap
Aşağıdaki çizim alanında nokta, doğru parçası, ışın veya açı modeli çizmeyi deneyebilirsin.